Ανάγνωση και γραφή

Η ανάγνωση και η γραφή είναι δεξιότητες απαραίτητες και πολύτιμες για κάθε άνθρωπο και πολύ περισσότερο για κάποιον που δεν μπορεί να επικοινωνήσει με συμβατικούς τρόπους. Όσο καλά και αν μάθει ένας χρήστης εναλλακτικής επικοινωνίας να χρησιμοποιεί το σύστημά του, όσο πλήρες λεξιλόγιο και να έχει, οι λέξεις στις οποίες θα έχει πρόσβαση θα είναι και πάλι περιορισμένες. Για να είναι εντελώς ανεξάρτητος στην επικοινωνία θα πρέπει να μάθει να διαβάζει και να γράφει.

Από την άλλη, η ανάγνωση αποτελεί έναν από τους κύριους τρόπους για να έχουμε πρόσβαση σε πληροφορίες για τον κόσμο μας, αλλά και ένας τρόπος για να ταξιδεύουμε με το μυαλό. Για κάποιον που το σώμα του, του επιβάλλει περιορισμούς, αυτό είναι ακόμα πιο σημαντικό. Όλα τα άτομα με αναπηρία έχουν δικαίωμα σε μια ποιοτική και ουσιαστική εκπαίδευση και η ανάγνωση και η γραφή θα πρέπει να είναι ένα μεγάλο κομμάτι αυτής.

Η δική μας εμπειρία

Η Ιόλη ξεκίνησε να έρχεται σε επαφή με τα γράμματα και τις λέξεις, λίγο αργότερα από τότε που ξεκινήσαμε την εκμάθηση του συστήματος επικοινωνίας της. Ήταν την εποχή που είχε ξεκινήσει το νηπιαγωγείο, όπως τα περισσότερα παιδιά, όμως η εκμάθηση της ανάγνωσης και της γραφής έγινε στο μεγαλύτερο κομμάτι στο σπίτι, στην αρχή από τους λογοθεραπευτές της και στη συνέχεια από την δασκάλα που της κάνει μάθημα στο σπίτι και εμένα. Λόγω των σύνθετων αναγκών της, τόσο στο θέμα της επικοινωνίας όσο και των κινητικών δεν ήταν δυνατόν να πάει σε κανονικό σχολείο (με βάση τα ελληνικά δεδομένα). Όμως από τότε και μέχρι σήμερα ακόμα λαμβάνει ποιοτική διδασκαλία στο σπίτι. Έχει κάνει μεγάλη πρόοδο όλα αυτά τα χρόνια, η οποία φυσικά δεν συνέβη μαγικά, αλλά με σκληρή δουλειά, σύγχρονες μεθόδους διδασκαλίας και προσπάθεια να γίνει το μάθημα πιο ελκυστικό και με περισσότερο νόημα για αυτήν. Τώρα διαβάζει με κατανόηση σε ένα αρκετά καλό επίπεδο (Δευτέρας - Τρίτης Δημοτικού). Η γραφή είναι πιο δύσκολη γιατί απαιτεί μεγάλη συγκέντρωση, αλλά καταφέρνει να γράψει μια μικρή παράγραφο για ένα θέμα, στη διάρκεια μερικών μαθημάτων, με επιλογή βασικών λέξεων και γραφή λέξεων με το εναλλακτικό της μολύβι (όπου επιλέγει γράμματα από όλο το αλφάβητο για να φτιάξει μια λέξη). Επίσης μπορεί να συμπληρώσει κάποια πράγματα και από το λεξιλόγιο του υπολογιστή της.

Κατά καιρούς, όταν λέω σε κάποιον ότι η Ιόλη μπορεί να διαβάζει και να γράφει καταλαβαίνω ότι το ακούει με δυσπιστία. Δυστυχώς δεν είναι εύκολο κάποιος να δεχτεί ότι ένα παιδί που δεν μιλάει με το στόμα, που δεν γίνεται πάντα κατανοητό όταν χρησιμοποιεί το σύστημα επικοινωνίας του και που έχει κινητική αναπηρία, μπορεί παρόλα αυτά να διαβάζει και να γράφει. Η αλήθεια είναι ότι στην αρχή τουλάχιστον είναι δύσκολο να καταλάβεις πόσα μαθαίνει ένα παιδί με σύνθετες αναπηρίες, από αυτά που έχει διδαχθεί. Είναι δύσκολο να ξέρεις τι ακριβώς διαβάζει και αν ο συνδυασμός των γραμμάτων που γράφει που μοιάζει κάπως με μια λέξη είναι σκόπιμος ή τυχαίος. Δεν είναι τόσο εύκολο όπως με τα παιδιά που μπορούν να μιλήσουν που ακούς τι ακριβώς διαβάζουν και μπορούν να σου πουν τι έχουν καταλάβει από το κείμενο. Ιδίως στην αρχή χρειάζεται πολύ υπομονή και πίστη. Όχι ότι όλα θα συμβούν μαγικά και χωρίς διδασκαλία και κόπο, αλλά ότι αυτή η προσπάθεια κάποια στιγμή θα αποφέρει καρπούς. Όσο περνάει ο καιρός γίνεται πιο εύκολο να καταλάβεις ότι όντως διαβάζει και υπάρχουν μέθοδοι αξιολόγησης που αναφέρω και στη συνέχεια που μπορούν να δώσουν κάποια στοιχεία για αυτά που μαθαίνει. Αλλά το κυριότερο είναι να μπορέσει το παιδί να αγαπήσει το διάβασμα. Η μεγαλύτερη μου ικανοποίηση είναι όταν βλέπω την Ιόλη να συγκεντρώνεται σε ένα κείμενο και να γελάει στα σημεία που είναι αστεία ή να γελάει σε σκηνές από ξένες σειρές που λένε κάτι αστείο και μόνο αν διαβάσεις τους υπότιτλους μπορείς να το καταλάβεις.

Μέθοδοι και μοντέλα διδασκαλίας

Υπάρχουν τόσα πολλά να πει κανείς για την ανάγνωση και τη γραφή αλλά θα προσπαθήσω να αναφέρω κάποια πράγματα με συντομία. Για περισσότερες λεπτομέρειες, στο τέλος θα βρείτε συγκεντρωμένες πολύ χρήσιμες πηγές για να βοηθήσετε τους χρήστες εναλλακτικής επικοινωνίας να μάθουν να διαβάζουν και να γράφουν.

Emergent Literacy

Είναι η πρώτη επαφή κάποιου ατόμου με τα βιβλία, την ανάγνωση και τη γραφή. Συνήθως συμβαίνει στο νηπιαγωγείο, όπου τα παιδιά μέσα από ευχάριστες δραστηριότητες έρχονται σε επαφή με τα γράμματα και τις λέξεις, μαθαίνουν πώς μοιάζει ένα κείμενο, πως οι λέξεις αποτελούνται από γράμματα. Δείχνουν ενδιαφέρον για τα βιβλία και συζητούν σχετικά με αυτά, κάνουν μουτζούρες σε χαρτί που αρχίζουν και μοιάζουν με γράμματα, μαθαίνουν πώς να γράφουν το όνομά τους. Αυτές είναι μερικές από τις δεξιότητες που κατακτά κάποιος σε αυτό το στάδιο του αλφαβητισμού, παίρνοντας μέρος σε ευχάριστες δραστηριότητες με εξερευνητικό χαρακτήρα. Αυτό είναι που θέλουμε να αναπαράγουμε και να προσαρμόσουμε και για τους χρήστες εναλλακτικής επικοινωνίας, που μπορεί να μην μπορούν να πιάσουν μολύβι, ούτε να ζωγραφίσουν ή μπορεί να μην έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τα βιβλία ή να μην μπορούν να επικοινωνήσουν και να εκφράσουν τις σκέψεις τους. Η πρώτη επαφή με τον αλφαβητισμό λοιπόν πρέπει να καλύπτει τους ακόλουθους τομείς: Γλώσσα: γνώση για τον κόσμο μου, έκφραση, επικοινωνία Φωνολογική επίγνωση: σχέση γράμματος με τον ήχο του, αρχικός ήχος λέξεων, ομοιοκαταληξία κ.α. Επίγνωση μορφής κειμένου: αλφάβητο, κείμενα και εικόνες, διάβασμα από αριστερά στα δεξιά κ.α. Πώς μπορούμε όμως να μεταφράσουμε αυτή τη θεωρία στα άτομα με σύνθετες ανάγκες επικοινωνίας; Μου αρέσει ο τρόπος που συνοψίζει η Jane Farrall τις μεθόδους διδασκαλίας στο κομμάτι του emergent literacy. Στη συνέχεια, όπου αναφέρω τη λέξη δάσκαλος, εννοώ αυτόν που διδάσκει, είτε αυτός είναι δάσκαλος στο σχολείο, λογοθεραπευτής ή γονιός, κ.α. : Shared reading: Είναι το διάβασμα βιβλίων με αλληλεπίδραση του δασκάλου και του μαθητή. Η δραστηριότητα αυτή περιλαμβάνει modeling στο σύστημα επικοινωνίας του χρήστη σχετικά με το βιβλίο, συζήτηση για το βιβλίο με τη βοήθεια του συστήματος επικοινωνίας, αλλά και ενίσχυση της φωνολογικής επίγνωσης και της επίγνωσης κειμένου, έχοντας ως εργαλείο το βιβλίο. Το shared reading μπορεί να χρησιμοποιηθεί και σε μαθητές που διαβάζουν μόνοι τους, για να βελτιώσουν την εκφραστική τους ικανότητα.

Γράψιμο μαζί με το δάσκαλο: Στο κομμάτι αυτό χρησιμοποιείται μια μέθοδος που αναφέρεται ως predictable chart writing, όπου ο δάσκαλος δίνει την αρχή μιας πρότασης για να τη συμπληρώσει ο μαθητής με 1- 2 λέξεις. Για παράδειγμα "Το καλοκαίρι μου αρέσει...". Οι χρήστες εναλλακτικής επικοινωνίας χρησιμοποιούν συνήθως το σύστημά τους για να συμπληρώσουν την πρόταση.

Γράψιμο από το δάσκαλο: Ο δάσκαλος δείχνει τον τρόπο που γράφουμε δημιουργώντας έτσι ένα πρότυπο για το μαθητή.

Γράψιμο από το μαθητή: Οι πρώτες προσπάθειες του μαθητή να γράψει κάτι χρησιμοποιώντας το εναλλακτικό του μολύβι. Όπως το αρχικό γράψιμο ενός παιδιού που κρατάει μολύβι μπορεί να είναι μια μουτζούρα και σιγά σιγά να αρχίζει να μοιάζει με γράμματα που έχουν κάποια σημασία, αντίστοιχα και ο χρήστης ενός εναλλακτικού μολυβιού, μπορεί να διαλέγει τυχαία γράμματα αρχικά. Με την ανατροφοδότηση του δασκάλου, αυτό το εξερευνητικό γράψιμο σιγά σιγά διαμορφώνεται σε πιο σκόπιμο.

Εκμάθηση γραμμάτων και φωνών: Διάφορες δραστηριότητες που βοηθούν το μαθητή να μάθει τα γράμματα και τις φωνές τους. Μπορούν να χρησιμοποιηθούν εργαλεία και μέθοδοι που χρησιμοποιούνται σε όλα τα παιδιά, όπως κάρτες γραμμάτων, μαγνητικά γράμματα, σχηματισμός γραμμάτων με πλαστελίνη και άλλα υλικά, βίντεο και τραγούδια με τα γράμματα, κ.α.. Για να μπορεί να συμμετέχει ο χρήστης, χρησιμοποιούμε επιλογή με το χέρι ή με το βλέμμα ανάλογα με τις δυνατότητες του, ναι -όχι κ.λπ.. Προσπαθούμε να κρατήσουμε το ενδιαφέρον του μαθητή και να μην μετατρέψουμε το μάθημα σε τεστ.

Ανεξάρτητο διάβασμα: Για τους μαθητές που είναι στο στάδιο του emergent literacy, αυτό σημαίνει κυρίως ανεξάρτητη πρόσβαση σε βιβλία, έτσι ώστε να μπορούν να τα περιεργαστούν. Για τους μαθητές που δεν μπορούν να χρησιμοποιήσουν τα χέρια τους θα πρέπει να γίνουμε δημιουργικοί, προσφέροντας τους μια παρόμοια εμπειρία με ψηφιακά βιβλία στα οποία θα μπορούν να αλλάξουν σελίδα χρησιμοποιώντας βλεμματική ανίχνευση ή διακόπτες. Ακόμα θα πρέπει να υπάρχει η δυνατότητα να ακούσουν το βιβλίο, αφού δεν μπορούν ακόμα να το διαβάσουν ανεξάρτητοι.

Conventional Literacy

Το στάδιο όπου ο μαθητής λαμβάνει πλέον πιο συμβατική εκπαίδευση για να μάθει να διαβάζει και να γράφει. Είναι αντίστοιχη με την εκπαίδευση που λαμβάνουν τα παιδιά από το Δημοτικό και μετά. Σύμφωνα με τους Ericsson και Koppenhaver, όταν ο μαθητής ξέρει τα περισσότερα γράμματα της αλφαβήτου τις περισσότερες φορές, ξέρει πως το κείμενο αποτελείται από λέξεις και γράμματα, δείχνει ενδιαφέρον για τα βιβλία, συμμετέχει σε συζήτηση σχετικά με αυτά και έχει κάποιο τρόπο επικοινωνίας (έστω και αν δεν έχει μάθει ακόμα να τον χρησιμοποιεί πλήρως λειτουργικά), τότε είναι έτοιμος για να λάβει πιο συμβατική εκπαίδευση. Οι ίδιοι προτείνουν και προσαρμόζουν το μοντέλο Four Blocks για τη συμβατική εκπαίδευση ατόμων με σύνθετες ανάγκες επικοινωνίας. Το μοντέλο αυτό, που αναφέρεται και ως Comprehensive Literacy Model, περιλαμβάνει τα ακόλουθα κομμάτια:

Guided Reading: Διάβασμα από το μαθητή με κατανόηση, για διάφορους σκοπούς. Για παράδειγμα ο μαθητής μπορεί να διαβάσει την πρώτη φορά το κείμενο για να διαλέξει έναν εναλλακτικό τίτλο για το βιβλίο, τη δεύτερη φορά για να εντοπίσει τα συναισθήματα των χαρακτήρων, την τρίτη φορά για να φτιάξει μια μικρή περίληψη κ.λπ.. Self selected reading: Ο μαθητής επιλέγει ένα βιβλίο που θέλει και προσπαθεί να το διαβάσει ανεξάρτητα, χωρίς απαραίτητα να επιβλέπεται από το δάσκαλο. Για τους μαθητές που δεν μπορούν να χρησιμοποιήσουν τα χέρια τους μπορούμε να τους προσφέρουμε ανεξάρτητη πρόσβαση σε κάποια ψηφιακή βιβλιοθήκη. Για τη δημιουργία ψηφιακής βιβλιοθήκης μπορεί να χρησιμοποιηθεί η εφαρμογή επικοινωνίας του μαθητή. Στο τέλος του post έχω βάλει ένα link για ενσωμάτωση ψηφιακής βιβλιοθήκης στο Grid 3. Στο κομμάτι αυτό, μπορεί να ενταχθεί και το μεγαλόφωνο διάβασμα από κάποιον ενήλικα σε βιβλία που έχει διαλέξει ο μαθητής, αλλά επειδή είναι πιο δύσκολα δεν μπορεί να τα διαβάσει ακόμα μόνος του.

Writing: Γράψιμο με ένα συγκεκριμένο θέμα /σκοπό που μπορεί να έχει διαλέξει και ο μαθητής. Γίνεται προσπάθεια να σχηματίσει αρχικά μια πρόταση και όσο ο μαθητής βελτιώνεται στο γράψιμο, παράγει μεγαλύτερο κείμενο. Το γράψιμο γίνεται με το εναλλακτικό μολύβι του μαθητή και με βασικές λέξεις που μπορεί να επιλέξει ή να αντιγράψει από έναν πίνακα / βιβλίο βασικών λέξεων. Στο κομμάτι αυτό, μπορεί ο δάσκαλος να γράψει και ο ίδιος ένα παράδειγμα για να βοηθήσει το μαθητή. Επίσης μπορεί να χρησιμοποιηθεί και η πρόβλεψη του υπολογιστή, αφού πρώτα ο μαθητής δώσει τα αρχικά γράμματα της λέξης. Σε τάξη που υπάρχουν περισσότεροι μαθητές, μπορούν να φτιάξουν ένα βιβλίο με το γράψιμο τους για ένα θέμα, να κάνουν παρουσίαση του βιβλίου τους (καρέκλα του συγγραφέα) κ.λπ.. Working with words: Στο κομμάτι αυτό μπορούμε να εντάξουμε τη διδασκαλία των γραμματικών κανόνων και της σύνταξης, την παραγωγή λέξεων από γράμματα και συλλαβές κ.α.. Δηλαδή τα περισσότερα από αυτά που μαθαίνουν τα παιδιά στο μάθημα της Γλώσσας. Στο εξωτερικό υπάρχει και ένα πρόγραμμα που λέγεται making words, κατά το οποίο ο μαθητής φτιάχνει λέξεις από συγκεκριμένα γράμματα, αλλάζοντας κάθε φορά 1-2 γράμματα (cat bat rat sat fat). Όταν είχαμε ξεκινήσει συμβατική διδασκαλία, κάναμε τέτοιου είδους παιχνίδια λέξεων, φτιάχνοντας διάφορες λέξεις τη μία από την άλλη αφαιρώντας και προσθέτοντας γράμματα, π.χ παίζω παίρνω πλένω πέφτω. Αυτό βοήθησε την Ιόλη στη φωνολογική επίγνωση. Εναλλακτικά μολύβια

Ένα εναλλακτικό μολύβι μπορεί να είναι οτιδήποτε δίνει στο χρήστη πρόσβαση σε όλο το αλφάβητο. Το πληκτρολόγιο του υπολογιστή, πληκτρολόγιο οθόνης, etran πίνακες ή flipbooks με γράμματα κ.α.. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί είτε με απευθείας επιλογή (με το δάχτυλο, με το βλέμμα) είτε με PAS. Το δικό μας εναλλακτικό μολύβι αποτελείται από έναν μεγάλο etran πίνακα με ομάδες γραμμάτων και επιμέρους μικρότερους πίνακες για επιλογή του συγκεκριμένου γράμματος από την κάθε ομάδα.

Αξιολόγηση

Συνήθως τα άτομα με αναπηρία που δεν μπορούν να μιλήσουν με το στόμα και οι φροντιστές τους έχουν πολύ κακή εμπειρία σε σχέση με την αξιολόγηση. Αυτό συμβαίνει γιατί σε πολλές περιπτώσεις η αξιολόγηση χρησιμοποιείται εις βάρος του ατόμου αυτού, για να το κρατήσει πίσω στην εκπαίδευση ή για να του στερήσει οποιαδήποτε μορφή επικοινωνίας, ορίζοντας το άτομο ως ανίκανο να μάθει λόγω της αναπηρίας και των ειδικών μαθησιακών αναγκών του. Αυτό ενισχύεται ακόμα περισσότερο από τον τρόπο που γίνεται η αξιολόγηση. Πολλές φορές τα άτομα με σύνθετες ανάγκες επικοινωνίας είναι δύσκολο να ανταποκριθούν σε συμβατικά τεστ, λόγω προβλημάτων πρόσβασης ή επειδή δεν μπορούν να δείξουν αυτά που ξέρουν σε καταστάσεις πίεσης. Γι' αυτούς τους λόγους η αξιολόγηση θα πρέπει να χρησιμοποιείται μόνο για να βοηθήσει το δάσκαλο να καταλάβει πώς μπορεί να βοηθήσει καλύτερα το άτομο με αναπηρία να μάθει. Συνήθως προτείνεται μία δυναμική αξιολόγηση, στην οποία ο δάσκαλος παρατηρεί το άτομο μέσα από την καθημερινή του ρουτίνα και στη διάρκεια των μαθημάτων τους, έτσι ώστε να μην βάζει το άτομο σε κατάσταση άγχους και πίεσης.

Ειδικά για άτομα που χρησιμοποιούν βλεμματική ανίχνευση υπάρχει και μια εφαρμογή, το Gazeviewer της Tobii, που καταγράφει το βλέμμα του χρήστη χωρίς να γίνεται αντιληπτό ή ενοχλητικό στο χρήστη. Αυτό μπορεί να βοηθήσει στην παρατήρηση του χρήστη όταν αυτός κοιτάει μια εικόνα ή ένα κείμενο στα πλαίσια μιας αλληλεπίδρασης με το δάσκαλο. Όπως και με τα υπόλοιπα εργαλεία αξιολόγησης πρέπει και αυτό να χρησιμοποιείται με προσοχή. Για παράδειγμα αν το χρησιμοποιήσουμε με ένα άτομο με απραξία ζητώντας του να δείξει διάφορα πράγματα στην οθόνη, τότε το πιθανότερο είναι ότι δεν θα λειτουργήσει καλά. Αντιθέτως αν το χρησιμοποιήσουμε για να δούμε πού και πώς κοιτάει ο χρήστης μια εικόνα και αν παρατηρεί κάτι που θα σχολιάσουμε (π.χ. Αυτά τα σκυλάκια είναι τόσο γλυκά, έτσι δεν είναι;), τότε μπορεί να είναι χρήσιμο. Εμένα με βοήθησε για να καταλάβω τον τρόπο που διαβάζει η Ιόλη ένα κείμενο, πως όταν υπάρχουν εικόνες μαζί με το κείμενο της είναι δύσκολο να συγκεντρωθεί στο κείμενο. Οπότε με βοήθησε να καταλάβω πώς πρέπει να προσαρμόσω τα κείμενα που διαβάζει. Ακόμα είδα ότι παρόλο που δεν διαβάζει πάντα από αριστερά προς τα δεξιά γραμμή γραμμή, παρόλα αυτά μπορεί να απαντήσει πολύ καλά σε ερωτήσεις κατανόησης για το κείμενο και μπορεί ακόμα και να εντοπίσει συγκεκριμένα σημεία του κειμένου, ως απάντηση σε κάποια ερώτηση. Στο τέλος του post υπάρχουν κάποιες πηγές και για το κομμάτι της αξιολόγησης. Για περισσότερες λεπτομέρειες, αναλυτικές πληροφορίες και πρακτικά παραδείγματα συστήνω ανεπιφύλακτα τα ακόλουθα: Μαθήματα από Rett University. Πολύ επεξηγηματικά online σεμινάρια με video από πραγματικά μαθήματα με παιδιά με σύνδρομο rett. Είναι ιδιαίτερα χρήσιμα για άτομα που δεν μπορούν να χρησιμοποιήσουν τα χέρια τους, καθώς δείχνει πώς μπορούμε να προσαρμόσουμε τη διδασκαλία και την πρόσβαση για τα άτομα αυτά. Είναι διαθέσιμα για ένα χρόνο από την ημέρα αγοράς. :

Emergent Emergent Literacy: Building Blocks Model Emergent Literacy Basics - Webinar Writing for Beginners. Foundations and Getting Started. Writing. Fitting Flipbooks into Daily Experiences - Webinar Conventional Balanced Literacy for Students with Complex Needs -webinar Guided Reading -Part 1 Guided Reading -Part 2 Word Study Block Writing - Moving from Scribbling to Conventional Writing - Webinar Μαθήματα και άλλο υλικό από Jane Farrall. Το πρώτο μάθημα είναι εισαγωγή στο Comprehensive Literacy Model για χρήστες με σύνθετες ανάγκες επικοινωνίας. Καλύπτει και emergent literacy και conventional literacy και επεξηγεί αρκετά αναλυτικά όλες τις μεθόδους που χρησιμοποιούνται. Το δεύτερο μάθημα αναλύει περισσότερο τις μεθόδους που αφορούν τη γραφή. Τα μαθήματα είναι διαθέσιμα για έξι μήνες από την ημέρα αγοράς. :

Introduction to Comprehensive Literacy Instruction for Students with CCN The Developmental Writing Scale: Writing Assessment, Development, Teaching and Learning

Site της Jane Farrall όπου αναφέρει το κάθε κομμάτι του μοντέλου Comprehensive Literacy Model.

Βιβλίο από David Koppenhaver και Karen Ericsson. Καλύπτει και emergent και conventional literacy: Comprehensive Literacy for All: Teaching Students with Significant Disabilities to Read and Write. Πηγές σχετικά με την αξιολόγηση. Η δεύτερη πηγή έχει και άλλες πληροφορίες σχετικά με την εναλλακτική επικοινωνία.

A comparison of formal and informal methods for assessing language and cognition in children with Rett syndrome

Rett syndrome communication guidelines

Εναλλακτικά μολύβια.

https://www.janefarrall.com/lots-of-alternatives-pencils-for-everyone/

Ψηφιακά βιβλία στο Grid 3.

Ψηφιακή βιβλιοθήκη. Για να ενσωματώσουμε δικά μας βιβλία, αντικαθιστούμε τις εικόνες με δικές μας σκαναρισμένες εικόνες από βιβλία ή screenshots από ebooks και το κείμενο με το αντίστοιχο κείμενο κάθε σελίδας.