Η επαυξητική και εναλλακτική επικοινωνία (AAC) στην οικογένειά μας.

Τι είναι η επαυξητική και εναλλακτική επικοινωνία (AAC);

Με απλά λόγια, ο όρος επαυξητική και εναλλακτική επικοινωνία αναφέρεται σε συσκευές, συστήματα, μεθόδους και εργαλεία που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για επικοινωνία, αντικαθιστώντας ή συμπληρώνοντας την ομιλία. Αυτές οι μέθοδοι υποστηρίζουν τα άτομα που δεν μπορούν να μιλήσουν με το στόμα ή έχουν περιορισμένη και μη λειτουργική ομιλία.

Στην πρώτη περίπτωση που δεν υπάρχει καθόλου ομιλία, μιλάμε για εναλλακτική επικοινωνία, ενώ στη δεύτερη περίπτωση για επαυξητική, που βοηθάει δηλαδή το άτομο να γίνεται περισσότερο κατανοητό και συμπληρώνει το λόγο.

Αν σας ενδιαφέρει να μάθετε περισσότερα για τη χρήση και τους μύθους που ισχύουν σχετικά με την επαυξητική και εναλλακτική επικοινωνία, μπορείτε να διαβάσετε αυτό το άρθρο από το noesi.gr.

Το σύστημα της Ιόλης

Το σύστημα της Ιόλης αποτελείται από ένα windows tablet (Microsoft Surface Pro), έναν αισθητήρα ανίχνευσης βλέμματος (tobii pcEye), το λογισμικό εναλλακτικής επικοινωνίας (Grid 3), μια βάση στήριξης του eye gaze (tobii eye gaze bracket) και έναν βραχίονα στήριξης δαπέδου (rehadapt). Εκτός από το tablet που υπάρχει σε όλα τα καταστήματα τεχνολογίας, όλα τα υπόλοιπα μπορεί κανείς να τα βρει σε κατάστημα με προϊόντα υποστηρικτικής τεχνολογίας και εδώ στην Ελλάδα.

Πώς δουλεύει; Η Ιόλη κοιτάει την οθόνη του υπολογιστή και εστιάζει σε επιλογές από σύμβολα στο λογισμικό εναλλακτικής επικοινωνίας για να φτιάξει προτάσεις. Ο αισθητήρας ανίχνευσης βλέμματος καταλαβαίνει πού ακριβώς κοιτάει η Ιόλη και ενεργοποιεί την επιλογή της. Είναι δηλαδή κάτι σαν ποντίκι, απλά "πατάει" την επιλογή με τα μάτια της και όχι με το χέρι.

Στις μεθόδους που περιγράφω, αναφέρομαι στα μάτια ως το μέσο πρόσβασης στο σύστημα επικοινωνίας, γιατί αυτά χρησιμοποιεί η Ιόλη. Εννοείται πώς η πρόσβαση για κάθε άτομο καθορίζεται από τις σωματικές του δυνατότητες και από την αναπηρία του. Υπάρχουν πολλές μέθοδοι πρόσβασης όπως η επιλογή με το δείκτη του χεριού, οι διακόπτες, η μέθοδος PAS με ακουστική ανατροφοδότηση κ.λπ.. Ένας λογοθεραπευτής με γνώσεις στην εναλλακτική επικοινωνία μπορεί να βοηθήσει στην απόφαση για το ποια είναι η καλύτερη μέθοδος πρόσβασης για κάθε περίπτωση. Πολλές από τις δραστηριότητες που περιγράφω μπορούν πάντως να προσαρμοστούν και για άλλες μεθόδους πρόσβασης σε εναλλακτικά συστήματα επικοινωνίας.

Χρήσιμο λεξιλόγιο της εναλλακτικής επικοινωνίας

Eye gaze - βλεμματική ανίχνευση / επιλογή: Η επιλογή που κάνει ένας χρήστης εναλλακτικής επικοινωνίας χρησιμοποιώντας το βλέμμα. Μπορεί να αναφέρεται στην επιλογή που γίνεται σε κάποιον υπολογιστή σε συνδυασμό με τη συσκευή ανίχνευσης βλέμματος ή χωρίς υπολογιστή, όταν δηλαδή κάποιος "δείχνει" κάτι με το βλέμμα του (εικόνες, λέξεις, φυσικά αντικείμενα, άτομα κ.α.).

Modeling - Aided Language Stimulation: Όταν ο βοηθός επικοινωνίας μιλάει ο ίδιος μέσα από το σύστημα του χρήστη, ενώ παράλληλα μιλάει και με το στόμα. Με αυτό τον τρόπο, μπορεί να δείξει στο σύστημα κάτι που ο ίδιος θέλει να πει στο χρήστη ή να του κάνει μια πρόταση σχετικά με το τι θα μπορούσε να πει ο χρήστης σε κάποια περίπτωση.

Βοηθός επικοινωνίας: Ένας άνθρωπος που βοηθάει το χρήστη να χρησιμοποιήσει το σύστημά του. Ο βοηθός δεν κάνει τις επιλογές εκ μέρους του χρήστη, απλά τον υποστηρίζει κάνοντάς του διευκρινιστικές ερωτήσεις, αποκρίνεται σε αυτά που λέει με κατάλληλο τρόπο, χρησιμοποιεί τη μέθοδο του modeling για να τον βοηθήσει να μάθει το λεξιλόγιο του κ.α.. Σε κάποιες περιπτώσεις ο βοηθός επικοινωνίας παίζει ενεργό ρόλο στη μέθοδο πρόσβασης του χρήστη, όπως για παράδειγμα στη μέθοδο PAS.

PAS (Partner Assisted Scanning): Όταν ένας βοηθός επικοινωνίας λέει στο χρήστη μία μία τις επιλογές, περιμένοντας από το χρήστη να κάνει την επιλογή του με ναι ή να αρνηθεί με όχι. Στο τέλος του μηνύματος, ο βοηθός λέει όλες τις επιλογές μαζί για να σχηματιστεί η πρόταση που θέλει να φτιάξει ο χρήστης.

Ναι -όχι: Όλοι οι τρόποι με τους οποίους μπορεί να πει κάποιος ναι ή όχι. Εκτός από την ομιλία, κάποιος άλλος τρόπος μπορεί να είναι τα νεύματα με το κεφάλι ή με τα χέρια, το κοίταγμα σε εικόνες που αναπαριστούν το ναι και το όχι, το κοίταγμα στο συνομιλητή για ναι και η απομάκρυνση του βλέμματος για όχι, κ.α.. Σε κάποιες περιπτώσεις χρησιμοποιείται μόνο ο τρόπος για να εκφράσουμε ναι και οτιδήποτε άλλο θεωρείται όχι.

E-tran Board: Διαφανής πίνακας με ομάδες συμβόλων / σύμβολα τα οποία τοποθετούνται με κάποια απόσταση μεταξύ τους έτσι ώστε να μπορεί ένας χρήστης να δείξει στην επιλογή που θέλει χρησιμοποιώντας τα μάτια του. Εκτός από σύμβολα μπορεί να έχει εικόνες, λέξεις ή γράμματα. Χρησιμοποιείται και για επικοινωνία, και ως μέσο γραφής με επιλογή γραμμάτων / λέξεων για σχηματισμό προτάσεων (εναλλακτικό μολύβι).

Εναλλακτικό μολύβι: Οποιαδήποτε μέθοδος χρησιμοποιείται για την επιλογή γραμμάτων ή και λέξεων αντί για το κλασσικό μολύβι. Μπορεί να είναι ένα πληκτρολόγιο υπολογιστή, ένα πληκτρολόγιο αφής στην οθόνη, ένας e-tran πίνακας, ένα βιβλίο γραμμάτων με επιλογή PAS (abc flipbook), κ.α.