Πώς να ξεκινήσετε το modeling

Το modeling, ή αλλιώς aided language stimulation, είναι η πιο σημαντική μέθοδος στην εκμάθηση ενός συστήματος επικοινωνίας. Όταν κάνω modeling, δείχνω κάποιες λέξεις στο σύστημα επικοινωνίας, ενώ ταυτόχρονα μιλάω και με το στόμα. Μπορώ να κάνω modeling κάτι που θέλω να πω εγώ στο χρήστη εναλλακτικής επικοινωνίας ή κάτι που θα μπορούσε να πει ο ίδιος ο χρήστης.

Η επιλογή ενός πλήρους λεξιλογίου επικοινωνίας είναι πολύ σημαντική και διευκολύνει την εύρεση των λέξεων καθώς κάνουμε modeling. Αν χρησιμοποιείτε το Grid 3 δείτε αυτό το Symboltalker C με εναλλακτική κατηγοριοποίηση. Το Symboltalker C είναι ένα πλήρες λεξιλόγιο και μπορεί να χρησιμοποιηθεί τόσο από αρχάριους χρήστες όσο και από πιο προηγμένους. Το πλεονέκτημά του σε σχέση με τα A και B είναι η ύπαρξη βασικών λέξεων στην αρχική σελίδα έτσι ώστε να είναι πιο εύκολα προσβάσιμες. Κατά την άποψή μου η κατηγοριοποίηση που είχε δεν ήταν πολύ οργανωμένη γι' αυτό έφτιαξα αυτή τη βελτιωμένη έκδοση. Έχει και κάποια επιπλέον χρήσιμα πλέγματα επικοινωνίας που δεν υπήρχαν στην πρωτότυπη έκδοση, όπως γνώμη, αρχικές λέξεις πρότασης, κουβεντούλα, περιγραφές οργανωμένες ανά γένος, ιατρικά κ.α..

Γενικά θεωρείται καλή πρακτική να ξεκινάει κάποιος από ένα λεξιλόγιο με αρκετές επιλογές, όσες περισσότερες μπορεί να επιλέξει με σχετική ευκολία (δεν χρειάζεται να καταλαβαίνει τι σημαίνουν από την αρχή). Αν δεν υπάρχει σοβαρό θέμα πρόσβασης καλό είναι να ξεκινήσει κάποιος από ένα λεξιλόγιο όπως το Symboltalker C και όχι π.χ. από το A. Σε κάποιες περιπτώσεις όμως που υπάρχει δυσκολία στην πρόσβαση και χρειάζονται μεγαλύτερες και πιο λίγες επιλογές στην κάθε οθόνη, μπορεί κάποιος να ξεκινήσει από το A και να πάει μετά σε κάποιο πιο πλήρες λεξιλόγιο.

Έχουμε ένα πλήρες σύστημα επικοινωνίας αλλά πώς να ξεκινήσουμε να το χρησιμοποιούμε; 1. Πρώτα πρέπει να περάσουμε λίγο χρόνο να εξερευνήσουμε οι ίδιοι το λεξιλόγιο. Όποιος πρόκειται να συμμετέχει στην εκμάθηση του συστήματος επικοινωνίας πρέπει να ξέρει πού βρίσκονται οι λέξεις ή τουλάχιστον τη λογική με την οποία είναι οργανωμένο το λεξιλόγιο. Για παράδειγμα αν έχουμε ένα λεξιλόγιο που οι λέξεις είναι χωρισμένες σε κατηγορίες, ξέρουμε ότι αν θέλουμε να βρούμε τη λέξη "μαμά" θα πάμε στην κατηγορία "άνθρωποι", αν θέλουμε να βρούμε τη λέξη "σπίτι" θα πάμε στην κατηγορία μέρη κ.λπ.. Δεν πειράζει αν δεν ξέρουμε τέλεια το σύστημα και ούτε πειράζει να κάνουμε λάθη όταν δείχνουμε κάτι στο χρήστη εναλλακτικής επικοινωνίας, αλλά καλό είναι να έχουμε μια ιδέα. Καμιά φορά είναι χρήσιμο να κάνουμε λάθος γιατί έτσι δείχνουμε πώς μπορούμε να διορθώσουμε το λάθος αυτό. Αν για παράδειγμα πατήσουμε λάθος λέξη, μπορούμε να δείξουμε πώς σβήνουμε τη λάθος λέξη και ψάχνουμε να βρούμε αυτή που θέλαμε. Γενικά όταν ψάχνουμε κάτι είναι χρήσιμο να λέμε φωναχτά τον τρόπο σκέψης μας γιατί αυτό βοηθάει και το χρήστη να μαθαίνει το μονοπάτι που θα βρει τη λέξη "Θέλω να βρω τη λέξη σπίτι, άρα θα πάω στα μέρη". Για να μάθουμε καλύτερα το σύστημα βοηθάει να προσπαθούμε να μιλήσουμε οι ίδιοι μέσα από αυτό σε κάποιο άλλο μέλος της οικογένειας μας ή να βρίσκουμε τις λέξεις καθώς διαβάζουμε ένα βιβλίο κ.λπ..

2. Γενικά προσπαθούμε να κάνουμε modeling 1-2 λέξεις παραπάνω από ότι λέει από μόνος του ο χρήστης σε κάθε μήνυμα. Όταν ξεκινάμε κάνουμε modeling μια λέξη. Όταν αυτός χρησιμοποιεί μια λέξη εμείς κάνουμε δύο, μετά τρεις κ.ο.κ.. Όταν χρησιμοποιεί πιο πλήρεις προτάσεις, εμείς προσπαθούμε να φτιάχνουμε προτάσεις με σωστή σύνταξη και γραμματική. Αυτό δε σημαίνει ότι είναι λάθος να φτιάχνουμε μεγαλύτερες προτάσεις κάποιες φορές από την αρχή γιατί ακόμα και οι αρχάριοι χρήστες ωφελούνται όταν έρχονται σε επαφή με πιο πλήρεις προτάσεις. Επίσης δεν είναι λάθος να μιλάμε μονολεκτικά σε πιο προχωρημένους χρήστες. Ούτε εμείς στην καθημερινή μας ζωή μιλάμε πάντα με πλήρεις προτάσεις. Για παράδειγμα αν κάποιος μας ρωτήσει "Τι κάνεις;", το πιθανότερο είναι ότι δεν θα πούμε "Εγώ είμαι καλά. Εσύ τι κάνεις;" αλλά θα απαντήσουμε κάπως έτσι "Καλά, εσύ;"

3. Όταν δείχνουμε τις λέξεις στον υπολογιστή παράλληλα μιλάμε κανονικά και με το στόμα μας. Προσπαθούμε να κάνουμε ένα φυσικό διάλογο μέσα από τον υπολογιστή, χωρίς να πιέζουμε το χρήστη να συμμετέχει ή να μας δείξει κάτι. Αφήνουμε αρκετό χρόνο στο χρήστη να αποκριθεί, χωρίς να τον αγχώνουμε. Δίνουμε μεγαλύτερη σημασία στη μεταξύ μας σχέση και στην αλληλεπίδραση και όχι στην τέλεια δημιουργία προτάσεων.

4. Ποιες λέξεις να κάνουμε modeling; Κάνουμε modeling λέξεις που χρησιμοποιούνται πιο συχνά και σε πολλές περιπτώσεις. Βασικές λέξεις (core words) όπως: είναι, κάνω, πάω, παίρνω, (μου) αρέσει, μέσα, πάνω, τι, πώς κ.λπ.. Επίσης ρήματα, αντωνυμίες, περιγραφές, θέσεις, λέξεις γνώμης. Ασχολούμαστε λιγότερο με τα ουσιαστικά και προσπαθούμε να τα συνδυάσουμε με βασικές λέξεις π.χ. "βλέπω σκύλο", "πάω πάρκο". Ακόμα είναι σημαντικό να δείχνουμε κάποιες λέξεις ή φράσεις που μπορούν να βοηθήσουν για να έχουμε μια πιο γρήγορη επικοινωνία σε περιπτώσεις που η απραξία και το άγχος γίνεται μεγαλύτερη. Τέτοιες λέξεις και φράσεις μπορεί να είναι χαιρετισμοί (γεια, τι κάνεις;), κλήση για βοήθεια (χρειάζομαι βοήθεια, χρειάζομαι τουαλέτα, έχω πονοκέφαλο), λέξεις που βοηθούν σε γρήγορη συζήτηση (συμφωνώ, τι νέα; πώς σου φαίνεται;) κ.α..

5. Πότε να κάνουμε modeling; Η απάντηση εδώ είναι όσο περισσότερο τόσο καλύτερα. Ουτοπικά όλοι πρέπει να κάνουν modeling σε διάφορες στιγμές της καθημερινότητας. Πρακτικά δεν είναι τόσο εύκολο οπότε προσπαθούμε καθημερινά όσο πιο συχνά μπορούμε. Προσπαθούμε να το εντάξουμε στην καθημερινότητα και στα ενδιαφέροντα του χρήστη. Για παράδειγμα αν του αρέσει να παίζει με πλαστελίνη, την ώρα που παίζουμε, κάνουμε και modeling. Ξεκινάμε απλά "κάνω αυτό", "πάλι", "μου αρέσει", "τι φτιάχνω;", "φτιάχνω ..." κ.α.. Μιλάμε για την αγαπημένη του ταινία ή όταν διαβάζουμε ένα βιβλίο, μιλάμε για το τι θα κάνουμε μετά, πού θα πάμε κ.λπ.. Είναι πιο εύκολο να ξεκινήσουμε από κάποια στιγμή της μέρας που είμαστε πιο χαλαροί, π.χ. την ώρα που ο χρήστης τρώει, την ώρα που παίζουμε ή πριν κοιμηθεί, και σιγά σιγά να το εντάξουμε σε περισσότερες στιγμές της καθημερινότητας. Εμείς ξεκινήσαμε με βασικές ανάγκες, καθημερινές δραστηριότητες και σχόλια την ώρα που διαβάζαμε βιβλία. Παράλληλα στη λογοθεραπεία χρησιμοποιούσαν πολύ το συμβολικό παιχνίδι για να μάθουν το λεξιλόγιο, για παράδειγμα έπαιζαν κουκλόσπιτο για να μάθει η Ιόλη καθημερινές ενέργειες και έπιπλα / αντικείμενα του σπιτιού, με κούκλες και ρούχα για λεξιλόγιο που αφορούσε το ντύσιμο, έπαιζαν με πλαστελίνη για σχήματα και χρώματα, έφτιαχναν χυμούς από πλαστικά φρούτα και λαχανικά για να μάθει το αντίστοιχο λεξιλόγιο κ.α..

6. Αν θεωρείτε ότι χρειάζεστε ένα "πρόγραμμα" για να είστε πιο οργανωμένοι στο θέμα του modeling δείτε κάτι που προτείνει μια μαμά στο ακόλουθο blog για modeling βασικών λέξεων σε συνδυασμό με ενδιαφέρουσες δραστηριότητες.

Στο άρθρο η μαμά αυτή, προτείνει ένα "πρόγραμμα" για modeling από μια λογοθεραπεύτρια εξειδικευμένη στην εναλλακτική επικοινωνία, το οποίο είναι επί πληρωμή και ένα δικό της στο οποίο προσφέρει ένα μήνα δωρεάν και τους υπόλοιπους μήνες με μια μικρή συνδρομή. Είναι και τα δύο στα αγγλικά αλλά έτσι κι αλλιώς οι αντίστοιχες ελληνικές λέξεις είναι και αυτές βασικές λέξεις οπότε οι προτάσεις και οι δραστηριότητες μπορούν να προσαρμοστούν εύκολα και στα ελληνικά.