Ας γράψουμε

cristinaoth
3 Σεπ 2022
διαβάστηκε 6 λεπτά

Έγινε ενημέρωση: 8 Δεκ 2025

Η γραφή είναι ίσως το κομμάτι του αλφαβητισμού που μας έχει δυσκολέψει περισσότερο και όταν λέω "μας" δεν εννοώ μόνο την Ιόλη αλλά και εμένα. Κάθε χρόνο διαβάζω κάτι νέο που με κάνει να αναθεωρώ λίγο τον τρόπο που δουλεύουμε. Η γραφή είναι ένας τρόπος έκφρασης και για τα άτομα που έχουν προβλήματα στην επικοινωνία και στην έκφραση, αποτελεί μια πρόκληση.

Ένα κόμιξ για δύο κορίτσια που τα έχει πιάσει ένα τεράστιο χταπόδι. Γράφει "Τους έφαγε ένα μεγάλο χταπόδι". Το ένα κορίτσι λέει "Αυτή φάρσα είναι;". Το άλλο κορίτσι λέει "Εγώ ααα! Είμαι σκληρό!". Το χταπόδι σκέφτεται "Ψάρια!". Στο κάτω μέρος της εικόνας γράφει "Η' μήπως όχι; Ο μπαμπάς τους παίρνει στο νοσοκομείο.".

Η διαδικασία της γραφής περιλαμβάνει πολλά περισσότερα πράγματα από την πρόσβαση σε ένα μολύβι και χαρτί. Για να μπορέσουμε να γράψουμε χρειάζεται... -Να έχουμε πρόσβαση σε μολύβι ή ένα εναλλακτικό μολύβι. -Να γνωρίζουμε το αλφάβητο και τους ήχους του. -Να γνωρίζουμε τη μορφή του κειμένου και των λέξεων. -Να έχουμε ιδέες για διάφορα θέματα και να μπορούμε να τις εκφράσουμε. -Να μπορούμε να διαβάζουμε. -Να θυμόμαστε τι θέλαμε να γράψουμε και να επεκτείνουμε το γράψιμο μας. -Να γνωρίζουμε ότι το γράψιμο είναι επικοινωνία. Αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι πρέπει να ξέρουμε όλα τα παραπάνω πριν να ξεκινήσουμε την εκμάθηση της γραφής. Όλες αυτές οι δεξιότητες, μαζί και η γραφή, είναι καλό να δουλεύονται ταυτόχρονα. Στην αρχή η γραφή δεν είναι τίποτα άλλο από μουτζούρες σε ένα χαρτί ή για το χρήστη εναλλακτικού μολυβιού μεγάλες σειρές από τυχαία γράμματα. Οι ομιλίες και τα μαθήματα της Jane Farrall με έκαναν να κατανοήσω καλύτερα τι σημαίνει emergent writing. Βέβαια όταν παρακολούθησα αυτές τις ομιλίες, με την Ιόλη δουλεύαμε ήδη σε πιο προχωρημένο επίπεδο. Ένα λάθος μου όταν η Ιόλη ήταν σε πιο αρχικό στάδιο, ήταν ότι επέμενα πολύ στη σωστή γραφή, ότι έπρεπε αυτά που έγραφε να βγάζουν οπωσδήποτε κάποιο νόημα. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα αρχικά το γράψιμο να μην είναι ευχάριστη διαδικασία. Με κάποιες αλλαγές όμως που κάναμε και καθώς η Ιόλη κατακτούσε καλύτερα τη γνώση των γραμμάτων και των ήχων τους, η διαδικασία της γραφής έγινε πολύ πιο ευχάριστη. Στο emergent στάδιο της γραφής δεν υπάρχει σωστό και λάθος, τα γράμματα αρχικά είναι τυχαία και ο δάσκαλος πρέπει να δίνει νόημα και να ενθαρρύνει το χρήστη. Μέσα από αυτή την διαδικασία ο χρήστης μαθαίνει σιγά σιγά να χρησιμοποιεί τα γράμματα πιο πετυχημένα και νιώθει ότι είναι συγγραφέας και ότι αυτό που κάνει είναι σημαντικό.

Ένα παράδειγμα για το πώς μοιάζει το emergent writing: Ένα παιδί γράφει κάτι για μια ζωγραφιά που δείχνει κάποιον να κάνει ποδήλατο μια ηλιόλουστη μέρα. Το γράψιμο του μπορεί να είναι κάτι τέτοιο : αφγρδψη πφφηηη Ο δάσκαλος λοιπόν μπορεί να πάρει κάποια μεμονωμένα γράμματα και να ενθαρρύνει το παιδί για το γράψιμο του "Έγραψες γρ, ναι γράφεις για τη ζωγραφιά", "Μου αρέσει που έβαλες το π για το ποδήλατο γιατί το ποδήλατο ξεκινάει από π!" ή "Έχεις χρησιμοποιήσει πολλά η βλέπω, η για τον ήλιο!". Αν το παιδί μπορεί να επικοινωνήσει επαρκώς μπορεί ο δάσκαλος να το ρωτήσει τι έχει γράψει πριν ξεκινήσει να κάνει υποθέσεις. Ένα άλλο σημείο στο οποίο επιμένει η Jane Farrall είναι ότι τα παιδιά πρέπει να εξασκούνται συχνά στο γράψιμο με όλο το αλφάβητο και δεν πρέπει να επεξεργαζόμαστε τα κείμενά τους για να φαίνονται πιο ευανάγνωστα. Επίσης καλό είναι να μην χρησιμοποιείται η πρόβλεψη αν ο χρήστης δεν έχει φτάσει σε ένα αρκετά καλό φωνητικό γράψιμο (όπου δηλαδή οι λέξεις μπορεί να μην είναι σωστά γραμμένες ορθογραφικά αλλά βγάζουν νόημα και χωρίζονται σε μεγάλο βαθμό από κενά). Λοιπόν... Σχετικά με αυτό έχω λίγο ανάμεικτα συναισθήματα γιατί ο τρόπος που δουλεύουμε το γράψιμο περιλαμβάνει όλα τα παραπάνω και μερικά ακόμα, δηλαδή και γράψιμο με όλα τα γράμματα με το εναλλακτικό μολύβι, και επιλογή λέξεων από ένα βιβλίο βασικών λέξεων και επιλογή λέξεων από το σύστημα επικοινωνίας και γράψιμο από το πληκτρολόγιο του υπολογιστή με πρόβλεψη ή χωρίς. Συνήθως η Ιόλη είναι αυτή που επιλέγει τον τρόπο που θα σχηματίσει το μήνυμα της. Δηλαδή ενώ γράφει κάτι με το εναλλακτικό της μολύβι μπορεί να πει κάτι άλλο στο σύστημά της για να συμπληρώσει τη σκέψη της. Επειδή το γράψιμο είναι πάρα πολύ χρονοβόρο δε μου φαίνεται λογικό να της ζητήσω να γράψει με το εναλλακτικό μολύβι αυτό που έχει ήδη πει με το σύστημα της. Με τον τρόπο αυτό μπορεί να παράγει μεγαλύτερο κείμενο και να βλέπει το αποτέλεσμα της προσπάθειάς της ως μια ολοκληρωμένη εργασία.

Επιπλέον σε ένα ξεχωριστό μάθημα κάνουμε μια μικρή επεξεργασία του κειμένου, μπορεί να προσθέσουμε κάποιο άρθρο ή μια συνδετική λέξη, να αλλάξουμε λίγο τη σειρά των λέξεων κ.α.. Η Ιόλη συμμετέχει ενεργά στη διαδικασία αυτή και παρόλο που μπορεί να της κάνω κάποιες προτάσεις σχετικά με τα σημεία που χρειάζονται επεξεργασία, είναι δική της απόφαση αν θα κάνει κάποια αλλαγή/ προσθήκη και ποια θα είναι αυτή.

Μπορεί να μην είναι ακριβώς ανεξάρτητο γράψιμο αλλά είναι σίγουρα αυτόνομο.

Για παράδειγμα, το γράψιμο με το χταπόδι που δείχνω παραπάνω ως εικόνα, ξεκίνησε ως εργασία με βάση ένα βιβλίο που είχε διαβάσει με δύο αδερφές που πάνε για κανό σε μια λίμνη, το κανό τους αναποδογυρίζει αλλά τελικά κολυμπάνε με ασφάλεια ως την ακτή. Η εργασία ήταν να γράψει ένα εναλλακτικό τέλος για την ιστορία. Χρησιμοποιώντας βασικές λέξεις και το εναλλακτικό της μολύβι έγραψε την πρώτη πρόταση. Στην αρχή έγραψε "Τους έφαγε ένα χταπόδι" και μετά πρόσθεσε το "μεγάλο", με το εναλλακτικό της μολύβι, αφού την παρότρυνα να βάλει και μια λέξη που θα περιγράφει το χταπόδι. Αυτή η πρόταση της πήρε πάνω από μια μέρα για να την ολοκληρώσει. Η Ιόλη έχει ώρες ώρες πολύ black humor! Σκέφτηκα ότι θα γινόταν ωραίο κόμικ, γι' αυτό της έφτιαξα την εικόνα με το χταπόδι χρησιμοποιώντας τις εικόνες των κοριτσιών από το βιβλίο και μια εικόνα χταποδιού από το διαδίκτυο. Μόλις το είδε ξετρελάθηκε! Είπε "είναι ακριβώς" (αυτό που είχε σκεφτεί), αλλά μετά σαν να το μετάνιωσε και είπε "λυπημένη είναι κακό αυτό" και "παίρνω νοσοκομείο μπαμπάς". Αυτό με μια μικρή επεξεργασία που κάναμε μαζί, έγινε και η τελευταία πρόταση της ιστορίας. Μια άλλη μέρα έγραψε και τους διαλόγους των χαρακτήρων, χρησιμοποιώντας το εναλλακτικό της μολύβι και βασικές λέξεις.

Προσπαθούμε να γράφουμε πάντα για έναν πραγματικό σκοπό: κάνουμε λίστες για τις διακοπές ή για τα Χριστούγεννα, γράφουμε κάρτες γενεθλίων, στέλνουμε μηνύματα σε φίλους, γράφουμε κριτικές για βιβλία και φτιάχνουμε σελιδοδείκτες, γράφουμε μια μικρή περίληψη για ένα βιβλίο, φτιάχνουμε album με φωτογραφίες και λεζάντες με κείμενο από κάτω, γράφουμε μικρά κόμικς, την παροτρύνω να μου γράψει κάτι από μια ταινία στο πληκτρολόγιο του υπολογιστή για να μου πει τι θέλει να δει στην τηλεόραση κ.α.. Πολλές από τις εργασίες της, τις σώζω σε ψηφιακή μορφή στο σύστημά της για να μπορεί να τις διαβάζει και να τις δείχνει στους φίλους της.

Το εναλλακτικό μολύβι της Ιόλης αποτελείται από έναν διπλά πλαστικοποιημένο πίνακα Α3 με τις ομάδες γραμμάτων και μικρότερους πλαστικοποιημένους πίνακες Α4 με τα γράμματα της κάθε ομάδας και έναν ακόμα με τα κύρια σημεία στίξης. Για να επιλέξει ένα γράμμα κοιτάζει απευθείας την ομάδα γραμμάτων από το μεγάλο πίνακα και στη συνέχεια το γράμμα που θέλει από το μικρό πίνακα. Για να χωρίσει τις λέξεις κοιτάζει είτε το κενό στο μεγάλο πίνακα ή την ρωτάω εγώ αν η λέξη της έχει ολοκληρωθεί. Αν είναι πολύ κουρασμένη ή έχει μεγάλη απραξία, εκτός από το απευθείας κοίταγμα χρησιμοποιούμε και τη μέθοδο PAS (αναφέρω μία μία τις επιλογές και μου υποδεικνύει με ναι αυτή που θέλει).

Παράλληλα με το γράψιμο που περιέγραψα παραπάνω που κάνουμε μια φορά την εβδομάδα, πρόσφατα αποφάσισα να δουλέψουμε λίγο πιο συχνά και το ανεξάρτητο γράψιμο στο πληκτρολόγιο του υπολογιστή. Αυτό το γράψιμο είναι πιο γρήγορο οπότε θα προσπαθήσουμε να το εξασκούμε περισσότερες φορές μέσα στη βδομάδα. Το πληκτρολόγιο του υπολογιστή είναι πολύ πιο δύσκολο από άποψη πρόσβασης και οι προσπάθειές της δεν είναι πάντα πετυχημένες, αλλά είναι αυτό που θα την κάνει και πιο ανεξάρτητη στην επικοινωνία της. Στο γράψιμο αυτό θα εφαρμόσουμε τις οδηγίες της Jane Farrall, θα της προτείνω ένα θέμα ή μερικά από τα οποία θα μπορεί να επιλέξει και θα την αφήνω να γράψει ότι θέλει χωρίς να τη διακόπτω ή να τη διορθώνω. Στο τέλος θα προσπαθώ να καταλάβω τι ήθελε να γράψει και θα της δείχνω πώς θα έγραφα εγώ το μήνυμα της. Ήδη από τις λίγες φορές που έχει κάνει εξάσκηση στο γράψιμο με αυτό τον τρόπο και ενώ δεν είναι ακόμα όλα τα μηνύματά της κατανοητά, έχει μπορέσει να γράψει κάποιες μικρές προτάσεις που φωνητικά βγάζουν νόημα. Όπως η ακόλουθη που γράφαμε τι θέλουμε να κάνουμε στην Κύπρο που θα πηγαίναμε ταξίδι.