Ένας κήπος στην τάξη μας

Αυτή τη φορά διαβάσαμε ένα βιβλίο με θέμα τη διαφορετικότητα και την ενσυναίσθηση. Το "Ένας κήπος στην τάξη μας", της Χρυσάνθης Τσιάμπαλη, που μιλάει για έναν χαρακτήρα με κινητική αναπηρία.

Έχουμε διαβάσει ξανά βιβλία με χαρακτήρες με αναπηρία που μας άρεσαν, αλλά δεν μπορώ να πω ότι έχω βρει κάτι που να με ικανοποιεί απόλυτα ως προς το θέμα και τον τρόπο γραφής. Τα περισσότερα ελληνικά βιβλία ασχολούνται είτε με τη σωματική αναπηρία είτε με τη νοητική και όχι με σύνθετες αναπηρίες. Επίσης κανένα βιβλίο δεν μιλάει για την εναλλακτική επικοινωνία. Αλλά αυτό που με ενοχλεί περισσότερο είναι όταν έχουν ως κεντρικό ήρωα το άτομο με αναπηρία με τρόπο που προκαλεί οίκτο. Θα προτιμούσα να υπήρχαν βιβλία στα οποία το άτομο με αναπηρία να ήταν απλά μέρος μιας παρέας, με τα δικά του μοναδικά χαρακτηριστικά αλλά χωρίς η αναπηρία του να καθορίζει όλη του την ύπαρξη.

Στο βιβλίο που διαβάσαμε το άτομο με αναπηρία είναι ο κεντρικός ήρωας και ναι, υπάρχουν σημεία που μπορεί να προκαλέσουν λύπη, αλλά αυτό που μου κίνησε το ενδιαφέρον είναι πως το πραγματικό μήνυμα του βιβλίου δεν είναι τελικά η διαφορετικότητα λόγω αναπηρίας, αλλά η φιλία, η ενσυναίσθηση και η συνεργασία στο να πετύχουμε κάτι μέσα σε δυσμενείς συνθήκες. Το μόνο που δεν μου άρεσε στην αφήγηση είναι η χρήση της λέξης καρότσι και γι'αυτό όπως το διάβαζα χρησιμοποιούσα τη λέξη αμαξίδιο.

Η ιστορία αυτή καταδεικνύει τα προβλήματα πρόσβασης που υπάρχουν στα περισσότερα ελληνικά σχολεία, την απουσία του κράτους και τη σημασία της προσωπικής προσπάθειας. Και ενώ οι συλλογικοί αγώνες για αλλαγή είναι πολύτιμοι, αντίστοιχα πολύτιμη είναι και η προσωπική συμβολή και οι "μικρές" κινήσεις που μπορεί να αλλάξουν σε μεγάλο βαθμό τη ζωή ενός ατόμου με αναπηρία.

Το βιβλίο αυτό έχει αρκετό κείμενο και το διαβάσαμε σε δύο μέρες. Για να είναι πιο άνετη η ανάγνωση μπορεί να χρειαστούν και τρεις. Στο πρώτο μισό βλέπουμε το πρόβλημα που προκύπτει όταν η τάξη του Στέλιου, που είναι χρήστης αμαξιδίου, δεν ανεβαίνει στον πάνω όροφο του σχολείου επειδή δεν είναι προσβάσιμος για τον Στέλιο. Είδαμε τις διάφορες αντιδράσεις των παιδιών και του δασκάλου και συζητήσαμε πώς θα νιώθαμε εμείς αν ήμασταν στη θέση τους.

Η Μελίνα είπε ότι αν ήταν στη θέση του Στέλιου θα στεναχωριόταν, ενώ η Ιόλη είπε "Δεν πηγαίνω (σχολείο)", "ησυχία" και "κλαίω". Με το ησυχία νομίζω εννοούσε ότι θα ήθελε ησυχία, γιατί στο βιβλίο έλεγε πως έγινε μεγάλο θέμα και όλα τα παιδιά το συζητούσαν μεταξύ τους και ο Στέλιος δεν άντεχε να ακούει τους ψιθύρους γύρω του. Για το πώς θα ένιωθαν αν ήταν στη θέση των συμμαθητών του, η Μελίνα είπε ότι δεν θα την πείραζε και τόσο να μην ανέβουν στον πάνω όροφο ενώ η Ιόλη είπε "περήφανη".

Για το δάσκαλο δεν προλάβαμε να συζητήσουμε πολύ γιατί και τα δύο κορίτσια εξέφρασαν τη γνώμη τους για το τι θα έπρεπε να είχε γίνει για να μην δημιουργηθεί τέτοιο θέμα. Η Μελίνα είπε ότι θα έπρεπε να βοηθούσαν κάπως το Στέλιο να ανέβει πάνω, ίσως με μια ράμπα. Τότε εγώ είπα ότι μάλλον θα χρειαζόταν κάτι σαν την καρέκλα της Ιόλης που ανεβαίνει τη σκάλα. Η Ιόλη συμφώνησε και είπε "Έχω καρέκλα αγοράζω" ( θα έπρεπε να είχαν μια καρέκλα, να αγοράσουν), ενώ όταν είπα ότι τουλάχιστον έπρεπε να τους το είχαν πει με καλύτερο τρόπο νωρίτερα, επέμενε στην άποψη της "Εγώ νομίζω που ένα βοήθεια" ( πως έπρεπε να είχε μια βοήθεια). Αυτή η συζήτηση μου έδωσε ελπίδα γιατί από τη μία και τα δύο μου κορίτσια θεωρούν δεδομένο ότι πρέπει να δίνεται η κατάλληλη βοήθεια στα άτομα με αναπηρία έτσι ώστε να είναι όσο το δυνατόν περισσότερο ανεξάρτητα και από την άλλη γιατί και η Ιόλη αναπτύσσει τρόπους έκφρασης των δικαιωμάτων της, έτσι ώστε να μπορεί να υπερασπιστεί τον εαυτό της όταν θα χρειαστεί. Μια παρένθεση που θέλω να κάνω εδώ είναι πως η Ιόλη συνήθως μιλάει σε πρώτο πρόσωπο γιατί της είναι δύσκολο να ενσωματώσει σωστή σύνταξη και γραμματική στις προτάσεις της. Είναι μία παραπάνω επιλογή που πρέπει να κάνει στο σύστημα επικοινωνίας της οπότε συνήθως την παραλείπει. Δύο αν θέλει να αλλάξει και το χρόνο. Προσπαθώ όσο μπορώ να της κάνω modeling με σωστές προτάσεις για να δει πώς μπορεί να τις φτιάξει και η ίδια. Επίσης, αν δεν έχω καταλάβει, τη ρωτάω για επιβεβαίωση αν αυτό που είπε αναφέρεται στην ιστορία που συζητάμε ή σε κάτι που θέλει να πει για τον εαυτό της. Στο μάθημα της Γλώσσας που κάνει με τη δασκάλα της έχει διδαχθεί πρόσωπα, χρόνους κλπ, τα κατανοεί και τα εφαρμόζει με επιτυχία σε ασκήσεις. Ακόμα κάποιες φορές χρησιμοποιεί σωστά πρόσωπα και χρόνους και στην ομιλία της όταν το αποφασίσει η ίδια. Όπως για παράδειγμα μια φορά που της έκανα κάτι modeling για ένα βιβλίο και είχε πολύ όρεξη για πείραγμα, μου είπε "Αυτό εσύ χρειαζόσουν να ξέρω εγώ;". Στο υπόλοιπο μισό του βιβλίου βλέπουμε ότι ο Στέλιος έχει στεναχωρηθεί τόσο πολύ που δε θέλει να γυρίσει στο σχολείο. Ο δάσκαλος λέει στα παιδιά μια ιδέα για να κάνουν το Στέλιο χαρούμενο και τα τον φέρουν πίσω στο σχολείο, να φτιάξουν την αίθουσα με τον κήπο για να τη χρησιμοποιήσουν ως τάξη τους. Τις ρώτησα αν τους άρεσε αυτή η ιδέα και γιατί. Η Μελίνα είπε ότι της άρεσε γιατί θα έβαφαν την αίθουσα και θα την έκαναν όμορφη και η Ιόλη είπε "Μου αρέσει", "λουλούδι εκεί είναι". Στο βιβλίο αυτό δεν έκανα πολύ modeling γιατί μας πήρε πολύ χρόνο η ανάγνωση και ήθελα να αφιερώσω περισσότερο χρόνο στη συζήτηση που κάναμε.

Λέξεις και φράσεις για modeling: παιδιά, φίλος, συμμαθητής, σχολείο, αμαξίδιο, αναπηρία, προσβάσιμο, δεν είναι προσβάσιμο, σκάλα, τάξη, ισόγειο, κήπος, πάω, μένω, πάνω, κάτω, ντρέπομαι, λυπάμαι, κλαίω, νοιάζομαι, συναισθήματα

Αφού είδαμε πώς είναι ένα μη προσβάσιμο σχολείο, στα δύο επόμενα μαθήματα, σκεφτήκαμε πώς θα θέλαμε να είναι το σχολείο των ονείρων μας. Ένα σχολείο προσβάσιμο για όλα τα παιδιά με ή χωρίς αναπηρία. Στόχος μας ήταν να μαζέψουμε διάφορες ιδέες και να φτιάξουμε ένα πλάνο - κολάζ για το σχολείο των ονείρων μας. Πρώτα είδαμε μια παρουσίαση από το Γ 1 του 7ου Δημοτικού Χαλκίδας που βρήκαμε στο διαδίκτυο για τις διάφορες αναπηρίες, για να πάρουμε κάποιες ιδέες σχετικά με την πρόσβαση γενικότερα. Παράλληλα τους έκανα λίγο modeling σε κάποια σημεία.

Στη συνέχεια, συζητήσαμε για το τι νομίζουμε ότι χρειάζεται ένα σχολείο για να είναι προσβάσιμο και ταυτόχρονα να είναι ένα δελεαστικό σχολείο για όλα τα παιδιά. Η Ιόλη είπε "κήπος", "ζώο" και "πισίνα λέω μου αρέσει", "κοντά παίρνω μαζί σούπα" (να μπορεί να παίρνει μαζί το φαγητό της) και "δάσκαλος ξέρει" (ο δάσκαλος να ξέρει πώς να διδάξει τα παιδιά). Αυτό συμφώνησα πως ίσως είναι το πιο σημαντικό από όλα για να είναι ένα πραγματικά συμπεριληπτικό σχολείο. Μετά είπε και "κτήριο" αλλά δε μου διευκρίνισε τι ακριβώς σκεφτόταν για το κτήριο γι' αυτό την πήγα κι εγώ στα μέρη και στα αντικείμενα για να δει αν υπάρχει εκεί κάτι που θέλει να προσθέσει στο προσβάσιμο σχολείο. Διάλεξε "στάβλος" και από τα αντικείμενα "κάθισμα", "στρώμα" και "μπάλα". Η Μελίνα είπε ότι θέλει να είναι ένα τεράστιο σχολείο, με ασανσέρ που θα έχει κουμπιά σε Μπράιγ για τυφλούς (αυτό το είχαμε δει στην παρουσίαση) και στις αίθουσες να υπάρχουν και μαξιλάρια για να μπορούν τα παιδιά να κάθονται και στο πάτωμα. Επίσης να έχει σκύλους οδηγούς.

Την επόμενη φορά, τους έδειξα κάποια σχέδια που έφτιαξα σε ένα δωρεάν app στο κινητό με βάση αυτά που είχαν πει και συζητήσαμε μερικά πράγματα ακόμα για τα εργαστήρια που θα έχει το σχολείο. Τελικά αποφάσισαν να έχει εργαστήριο μαγειρικής, μουσικής και χορού, κατασκευών, μια βιβλιοθήκη και ένα θερμοκήπιο. Μετά ψάξαμε στο διαδίκτυο να βρούμε φωτογραφίες για να συμπληρώσουν το πλάνο μας για το σχολείο των ονείρων μας. Ακόμα τους έδειξα και ένα σχολείο που έχει πολλά από αυτά που είχαμε σκεφτεί, το Big Bang School στη Θεσσαλονίκη.

Πριν προχωρήσουμε στο επόμενο βιβλίο, είδαμε το πλάνο μας ολοκληρωμένο. Φυσικά δεν μπορούσαν να λείπουν και οι φωτογραφίες από το δικό μας "σχολείο".

Της Ιόλης της άρεσε πολύ το κολάζ που φτιάξαμε. Την άφησα λίγο να το δει με την ησυχία της, χωρίς να τη ρωτήσω κάτι. Με αυτό τον τρόπο της δίνω το χρόνο που χρειάζεται για να εκφραστεί, χωρίς να αυξάνω την απραξία της με ερωτήσεις και σχόλια. Γελούσε και μου είπε από μόνη της "ωραίο". Μετά κοιτώντας τη φωτογραφία που ήταν αυτή και η αδερφή της μου είπε "Παίρνω εκνευριστικό αδερφή (στο σχολείο)". Συνέχισε να γελάει και είπε "Σχεδιάζω εσύ σχολείο. Πότε αυτό;". Μετά σταμάτησε να μιλάει και κοιτούσε τις φωτογραφίες, οπότε αποκρίθηκα σε αυτά που είχε πει. Στη συνέχεια της είπα κάποια πράγματα για τους χώρους του σχολείου που σχεδιάσαμε και τι μπορούμε να κάνουμε εκεί. Ταυτόχρονα της έκανα και modeling. Με άκουγε χωρίς να μιλάει ιδιαίτερα, κάποια στιγμή όμως σχολίασε "πηγαίνω ιππασία" και είπε πάλι ότι το κολάζ της φάνηκε "ωραίο".