Ανάγνωση βιβλίων και βιβλιοπαιχνίδια

Η ανάγνωση βιβλίων είναι κάτι που κάναμε και με τις δύο μου κόρες από πολύ μικρή ηλικία. Η αναπηρία της Ιόλης όμως έγινε αφορμή για να χρησιμοποιήσουμε τα βιβλία και ως εκπαιδευτικά εργαλεία. Τα βιβλία έχουν να προσφέρουν πάρα πολλά τόσο στην εκμάθηση νέου λεξιλογίου, όσο και στην καλλιέργεια της αναγνωστικής ικανότητας και της κριτικής σκέψης.

Πάντα διαβάζαμε βιβλία με την Ιόλη ως μέρος των μαθημάτων μας και συζητούσαμε γι' αυτά με τον υπολογιστή της, λέγαμε τη γνώμη μας, μιλούσαμε για τους ήρωες και τα συναισθήματα τους, προσπαθούσαμε να θυμηθούμε την πλοκή κ.α.. Λόγω του περιορισμένου μας χρόνου, τα τελευταία χρόνια δεν το κάναμε κάθε εβδομάδα. Εννοώ δεν το κάναμε ως "μάθημα" με τρόπο που να τη βοηθάει να αναπτύξει την εκφραστική της ικανότητα. Για διασκέδαση διαβάζαμε αρκετά συχνά μέσα στη βδομάδα, όπως συνεχίζουμε και κάνουμε και τώρα. Τους διαβάζω εγώ, συνήθως βιβλία με κεφάλαια που έχουν περισσότερο κείμενο, αλλά διαβάζουν και μόνες τους. Η Ιόλη διαβάζει βιβλία και από την ψηφιακή βιβλιοθήκη που της έχω φτιάξει στο σύστημά της.

Φέτος αποφάσισα ότι έπρεπε να το εντάξουμε ως μάθημα στο εβδομαδιαίο μας πρόγραμμα.

Τότε ανακάλυψα ένα πολύ χρήσιμο βιβλίο, το "Παίζουμε βιβλίο;" της Βίκυ Ξανθοπούλου. Είναι ένα βιβλίο που μιλάει για άλλα βιβλία και παρουσιάζει διάφορες δραστηριότητες που μπορούμε να κάνουμε με τα παιδιά. Το 2ο βιβλίο της σειράς για παιδιά 6-9 χρονών μου φάνηκε κατάλληλο για εμάς γιατί παρόλο που τα βιβλία για τα οποία μιλάει μπορούν να διαβαστούν και από πιο μικρά παιδιά, πραγματεύονται σημαντικά θέματα, όπως το περιβάλλον, η παιδική εργασία, η φιλία, η διαφορετικότητα κ.α. και μπορούν να αποτελέσουν τροφή για ωραίες συζητήσεις. Ένα άλλο πλεονέκτημά τους είναι ότι δεν είναι πολύ μεγάλα και μπορούν να διαβαστούν σε 1-2 φορές το πολύ. Τέλος το "Παίζουμε βιβλίο;" προτείνει πολλές δραστηριότητες για κάθε βιβλίο, κάτι που μειώνει κατά πολύ το χρόνο προετοιμασίας που χρειάζεται να κάνω. Εκτός από τα βιβλία που προτείνονται έχω διαλέξει και μερικά ακόμα με βάση αυτά που ήθελα να δουλέψουμε. Για μικρότερα παιδιά ή αν θέλουμε να δουλέψουμε με μικρότερο κείμενο υπάρχει και το πρώτο βιβλίο της σειράς "Παίζουμε βιβλίο;" για 3-6 χρονών. Αν θέλετε να δείτε τα βιβλία που προτείνονται στο "Παίζουμε βιβλίο;", μπορείτε να διαβάσετε αποσπάσματα στο site του εκδότη (Εκδόσεις Παπαδόπουλος).

Ασχολούμαστε με το κάθε βιβλίο περίπου 1 μήνα (1 φορά την εβδομάδα) και ακολουθώ το εξής πρόγραμμα :

1. Διάβασμα και συζήτηση.

2. Διάβασμα και modeling μερικών λέξεων /προτάσεων.

3. Δραστηριότητα που προτείνεται από το βιβλίο.

4. Δραστηριότητα που προτείνεται από το βιβλίο και περιλαμβάνει κατασκευή ή αναζήτηση πληροφοριών στο Διαδίκτυο (επιλογές - συζήτηση).

5. Δραματοποίηση διαλόγου και παιχνίδι με τους χαρακτήρες του βιβλίου.

Η αναζήτηση στο Διαδίκτυο εκτός από ενδιαφέρουσα δραστηριότητα, αποτελεί και μια καλή ευκαιρία για να κάνουμε εξάσκηση στο πληκτρολόγιο του υπολογιστή. Η χρήση του πληκτρολογίου είναι γενικά από τα πιο δύσκολα πράγματα που μπορεί να κάνει ένας χρήστης εναλλακτικής επικοινωνίας που χρησιμοποιεί βλεμματική ανίχνευση. Χρειάζεται μεγάλη συγκέντρωση στη σκέψη και στο βλέμμα για να μπορέσει κανείς να γράψει χωρίς να πατάει κατά λάθος διπλανά γράμματα κ.λπ.. Η Ιόλη δεν μπορεί να το ελέγξει ακόμα οπότε είναι σπάνιο να γράψει στο πληκτρολόγιο ανεξάρτητη κάτι που να βγάζει νόημα, αλλά είναι ένας από τους στόχους μας οπότε πρέπει να το δουλεύουμε και αυτό, παράλληλα με άλλους τρόπους γραφής. Στο μάθημα αυτό χρησιμοποιούμε το πληκτρολόγιο χωρίς πίεση, σαν εργαλείο αναζήτησης. Συνήθως της λέω εγώ τι θέλουμε να ψάξουμε και της ζητάω να με βοηθήσει να το γράψω. Αυτό σημαίνει ότι της θυμίζω τα γράμματα καθώς γράφουμε τη λέξη και περιμένω να τα εντοπίσει, διορθώνω άλλα γράμματα που μπορεί να γράψει κατά λάθος ή της δείχνω πού είναι το κάθε γράμμα χωρίς να το πατήσω, περιμένοντας να εστιάσει εκεί το βλέμμα της ή το πατάω εγώ αν δω ότι το κοιτάξει έστω φευγαλέα. Επίσης χρησιμοποιούμε και την πρόβλεψη για να γράφουμε πιο γρήγορα τις λέξεις. Ανάλογα με το πόσο συγκεντρωμένη είναι εκείνη τη στιγμή αλλά και με το πόσο καλή πρόσβαση έχει στον υπολογιστή, μπορεί να γράψει κάποια γράμματα μόνη της ή τουλάχιστον να εστιάσει την ώρα που τα γράφω εγώ.

Η δραματοποίηση είναι και αυτή μια πολύ ενδιαφέρουσα δραστηριότητα. Αρέσει πολύ στα κορίτσια και μας δίνει την ευκαιρία να κάνουμε διάλογο, να μάθουμε να περιμένουμε τη σειρά μας και να μιλήσουμε για κάποια πράγματα σε πρώτο πρόσωπο. Το κάνουμε σαν αυτοσχεδιασμό, δηλαδή δεν έχουν συγκεκριμένο κείμενο να πουν, αλλά με βάση το θέμα και την ιστορία του βιβλίου, κάνουμε ένα μικρό σκετσάκι από την πλευρά των χαρακτήρων.

Μέχρι τώρα τα μαθήματα έχουν πάει πολύ καλά και τα ευχαριστιούνται πολύ και οι δύο μου οι κόρες. Στα επόμενα posts θα γράψω για κάθε ένα από τα βιβλία που κάνουμε ξεχωριστά, άλλα πριν από αυτό θέλω να αναφέρω τα κριτήρια με τα οποία διαλέγω βιβλία που μπορούν να χρησιμοποιηθούν εύκολα σε συνδυασμό με εναλλακτική επικοινωνία.

Πώς διαλέγω ένα βιβλίο

Το βιβλίο που θα διαλέξω πρέπει να πληροί τα παρακάτω κριτήρια...

1. Να συμβαδίζει με την ηλικία του παιδιού. Αυτό δε σημαίνει ότι ένα παιδί δεν μπορεί να διαβάσει ένα βιβλίο που είναι για λίγο μικρότερα ή λίγο μεγαλύτερα παιδιά, αλλά για παράδειγμα σε ένα παιδί που είναι στην εφηβεία δε θα χρησιμοποιούσα ένα βιβλίο που είναι για παιδιά του νηπιαγωγείου, εκτός και αν ήταν πολύ αγαπημένο του.

2. Να είναι σύμφωνο με τις προτιμήσεις του.

3. Να μην είναι πολύ μεγάλο έτσι ώστε να μην κουραστεί καθώς θα το διαβάζουμε.

4. Το περιεχόμενό του να με βοηθάει να δουλέψω αυτό που θέλω να δουλέψω κάθε φορά. Όταν ήταν πιο μικρή η Ιόλη έψαχνα βιβλία που το κείμενό τους να με βοηθά να κάνω modeling. Δηλαδή να έχουν πολλές βασικές λέξεις και επαναλαμβανόμενο κείμενο. Μερικά από τα αγαπημένα μας ήταν: Πώς να κρύψεις ένα λιοντάρι, Η Αλίκη στη χώρα των θαυμάτων, Η πριγκίπισσα Δυσκολούλα, Ο Μάκης Ενζυμάκης και η μάχη στο στομάχι, Ουπς, Η πασχαλίτσα με τη μία κουκιδίτσα και Η μάγισσα Φουφήχτρα (τα δύο τελευταία τα χρησιμοποιούσαμε και για να μάθουμε τους αριθμούς). Από τους νεότερους τίτλους για μικρότερα παιδιά δεν έχω διαβάσει κάποιο, αλλά τα βιβλία που προτείνονται στο πρώτο βιβλίο της σειράς "Παίζουμε βιβλίο;" για 3-6 ετών φαίνεται ότι είναι σε αυτό το στυλ. Τώρα που η Ιόλη γνωρίζει αρκετά καλά το λεξιλόγιό της, δε με ενδιαφέρει τόσο πολύ η μορφή του κειμένου, όσο το θέμα του βιβλίου. Ψάχνω δηλαδή για βιβλία που να μπορούμε να κάνουμε συζήτηση, να περιγράψουμε τους χαρακτήρες, τα συναισθήματα, να κάνουμε προβλέψεις, να μιλήσουμε για σημαντικά θέματα κ.λπ..

Αν θέλετε να δείτε πώς μπορείτε να κάνετε το διάβασμα με ένα χρήστη εναλλακτικής επικοινωνίας πιο αλληλεπιδραστικό, μπορείτε να παρακολουθήσετε στο YouTube μια πολύ χρήσιμη ομιλία της Jane Farrall για το shared reading. Η Jane Farrall είναι σύμβουλος - λογοθεραπεύτρια και ειδική παιδαγωγός που έχει χρόνια εμπειρίας στην εναλλακτική επικοινωνία και μάθηση. Ακόμα, ρίξτε μια ματιά στα δωρεάν βίντεο της λέσχης βιβλίου του Rett University για να δείτε ποιες λέξεις μπορείτε να κάνετε modeling την ώρα που διαβάζετε ένα βιβλίο. Οι εκπαιδευτές του Rett University, Susan Norwell και Kourtney Barnum είναι παιδαγωγοί και σύμβουλοι, εξειδικευμένες στο σύνδρομο rett και την εναλλακτική επικοινωνία και μάθηση.