Ναι και όχι
- cristinaoth
- 23 Ιουλ 2022
- διαβάστηκε 4 λεπτά
Ένα πολύ βασικό και σημαντικό κομμάτι της επικοινωνίας είναι η απόκριση "ναι" και "όχι". Είναι σημαντικό να τη δουλεύουμε έτσι ώστε να μπορεί να γίνει αντιληπτή και από τους άλλους ανθρώπους.
Ακόμα και σε δύσκολες καταστάσεις η απόκριση της Ιόλης με ναι - όχι είναι συνήθως το πιο δυνατό σημείο στην επικοινωνία της. Ήταν από τα πρώτα πράγματα που είχαμε ξεκινήσει να δουλεύουμε και χρειάστηκε αρκετός καιρός για να το τελειοποιήσει.
Η απόκριση ναι - όχι μπορεί να είναι κάτι που ακούγεται απλό, σε πολλές περιπτώσεις όμως δεν είναι. Αρχικά πρέπει να αποφασίσουμε ποιος είναι ο βέλτιστος τρόπος να απαντήσει ναι - όχι το κάθε άτομο. Αυτό εξαρτάται πολύ από την κινητική δυνατότητά του. Για παράδειγμα, όταν ένα κατά τα άλλα μη λεκτικό άτομο μπορεί να πει με το στόμα ναι ή και όχι, σίγουρα πρέπει να καλλιεργήσουμε αυτή την απόκρισή του. Κάποια άτομα μπορούν να χρησιμοποιήσουν τα χέρια τους για να σχηματίσουν με νοήματα το ναι και το όχι ή μπορεί να χρησιμοποιήσουν πιο συνηθισμένους μη λεκτικούς τρόπους για ναι - όχι, όπως είναι η κίνηση του κεφαλιού προς τα κάτω για ναι και αριστερά δεξιά για όχι που όλοι κάνουμε.
Στο σύνδρομο rett, ενώ οι κινητικές δυνατότητες του κάθε ατόμου διαφέρουν, είναι γενικά πιο δύσκολο να καλλιεργηθεί κάποιος τρόπος ναι - όχι που να περιλαμβάνει ηθελημένη κίνηση, καθώς αυτή επηρεάζεται σε πολύ μεγάλο βαθμό από το σύνδρομο. Τα περισσότερα άτομα έχουν ένα φυσικό τρόπο να εκφράζουν το ναι και το όχι ή τουλάχιστον το ναι. Συνήθως μπορεί να κοιτούν το συνομιλητή τους για ναι και να κοιτούν μακριά για όχι. Καμιά φορά το όχι είναι απλά η απουσία κάποιας άλλης αντίδρασης. Θα πρέπει να παρατηρήσουμε πώς εκφράζεται το κάθε άτομο γιατί αυτή η κίνηση μπορεί να είναι πολύ διακριτική και να περάσει απαρατήρητη. Επίσης θα πρέπει να καλλιεργήσουμε αυτό τον φυσικό τρόπο έτσι ώστε να μπορεί να γίνει περισσότερο αντιληπτός και από άλλους ανθρώπους.
Εκτός από το φυσικό ναι - όχι είναι σημαντικό να δουλέψουμε και έναν πιο "συγκεκριμένο" τρόπο, όπως για παράδειγμα το κοίταγμα σε εικόνες ναι - όχι. Για άτομα που μπορούν να χρησιμοποιήσουν τα χέρια τους μπορούν να πατήσουν κουμπιά ναι - όχι, να δείχνουν ή να δίνουν στο συνομιλητή τους κάρτες με σύμβολα ναι - όχι κ.α..
Οι τρόποι με τους οποίους δείχνει η Ιόλη ναι - όχι είναι το κοίταγμα στο συνομιλητή της για ναι και η απουσία κοιτάγματος για όχι και το κοίταγμα σε σύμβολα ναι - όχι. Ο δεύτερος τρόπος είναι ο πιο ισχυρός και συγκεκριμένος για την Ιόλη.
Ανεξάρτητα με τον τρόπο που θα εκφράσει το κάθε άτομο το ναι - όχι, η μέθοδος που μπορούμε να το δουλέψουμε και να το ενισχύσουμε είναι παρόμοια για όλους τους τρόπους. Προσπαθούμε να κάνουμε σύντομες και απλές ερωτήσεις που να έχουν μια συγκεκριμένη απάντηση ναι ή όχι. Για παράδειγμα ερωτήσεις όπως "Θέλεις να φας γιαούρτι;", "Θέλεις μια ακόμα κουταλιά;", "Θέλεις να σηκωθείς από την τουαλέτα;" κ.α. είναι καλές ερωτήσεις για να δουλέψουμε το ναι - όχι και έχουν άμεσο αποτέλεσμα. Αντιθέτως ερωτήσεις όπως "Δε σου αρέσει αυτό;", ή "το θέλεις τελικά ή όχι", που δεν έχουν συγκεκριμένη απάντηση ή κάποιες που ελέγχουν την αντίληψη του χρήστη "Σε λένε Ιόλη;", δεν είναι καλές ερωτήσεις για να ενισχύσουμε την εκμάθηση του ναι - όχι.
Εξίσου σημαντική είναι και η δική μας απόκριση. Δηλαδή αν πει ναι στο ότι θέλει μια ακόμη κουταλιά, δίνοντας την κουταλιά καταλαβαίνει την αξία της απάντησης της. Πρέπει να ενισχύσουμε την απόκρισή της, "είδες που σου έδωσα άλλη μια κουταλιά γιατί μου είπες ναι", δείχνοντας ταυτόχρονα το ναι. Αντίστοιχα αποκρινόμαστε και στην περίπτωση του όχι. Αν τελικά δεν ήθελε και άλλη κουταλιά, ενώ έδειξε "ναι", θα καταλάβουμε από την άρνηση της να φάει ότι τελικά ήθελε να πει όχι και με την απόκρισή μας θα ενισχύσουμε την εκμάθηση των συμβόλων. Δηλαδή θα πούμε "τελικά νομίζω ήθελες να πεις όχι", δείχνοντας ταυτόχρονα το σύμβολο / νεύμα/ τρόπο του όχι. Στην αρχή πρέπει να υπερβάλλουμε λίγο στην απόκρισή μας για να μπορέσει το άτομο να κάνει τη σύνδεση μεταξύ των συμβόλων (ή οποιουδήποτε άλλου τρόπου) και του ναι - όχι. Όταν πλέον το άτομο κατακτήσει την απόκριση ναι - όχι δεν χρειάζεται να πούμε κάτι, ή απλά μπορούμε να αναγνωρίσουμε αυτό που διάλεξε "μου λες ναι", όταν μας δείχνει ναι με κάποιο τρόπο. Όπως και σε κάθε άλλη απόπειρα επικοινωνίας, έτσι και εδώ είναι πολύ σημαντικό να δώσουμε χρόνο στο χρήστη να μας δείξει την απάντησή του.
Είναι σημαντικό να ενημερώνουμε τους ανθρώπους που συναναστρέφονται με το χρήστη εναλλακτικής επικοινωνίας για τον τρόπο που αυτός λέει ναι - όχι. Αυτό είναι ιδιαίτερα χρήσιμο και για την κοινωνικοποίηση του ατόμου, καθώς ακόμα και μικρά παιδιά είναι εύκολο να χρησιμοποιήσουν τον τρόπο αυτό για να επικοινωνήσουν μαζί του. Ακόμα μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε το ναι - όχι για να συμμετέχει ο χρήστης σε διάφορα παιχνίδια. Εκτός από τα επιτραπέζια που χρησιμοποιούμε την απόκριση ναι - όχι σε μεγάλο βαθμό, εμείς κάποιες φορές παίζουμε και ένα προσαρμοσμένο "κρυφτό" με τα παιδιά της γειτονιάς, όπου το παιδί που φυλάει ρωτάει την Ιόλη αν οι υπόλοιποι πήγαν σε μια συγκεκριμένη κατεύθυνση. Η Ιόλη κοιτάει το φίλο της για ναι ή δεν κοιτάει για όχι. Με τον τρόπο αυτό βοηθάει αυτόν που φυλάει να βρει πιο εύκολα τα υπόλοιπα παιδιά.
Όταν ξέρουμε τον τρόπο που απαντάει ναι - όχι ο χρήστης, τότε μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε και τη μέθοδο PAS (Partner Assisted Scanning). Στη μέθοδο PAS χρησιμοποιούμε το ναι - όχι για να επιλέξει ο χρήστης από μια ομάδα επιλογών: Πρώτα αναφέρουμε όλες τις επιλογές και μετά τις λέμε ξανά μία μία μέχρι να μας υποδείξει ο χρήστης με ναι ποια θέλει. Θυμόμαστε να συμπεριλάβουμε και την επιλογή "κάτι άλλο/δεν ξέρω". Αυτή η μέθοδος μπορεί να χρησιμοποιηθεί για καθημερινές επιλογές, απαντήσεις σε μαθησιακές ερωτήσεις, ακόμα και για πρόσβαση σε ένα πλήρες λεξιλόγιο (π.χ. PODD).
Στη συνέχεια παραθέτω κάποια links με περισσότερες λεπτομέρειες για την εκμάθηση του ναι - όχι:
Σχόλια