Παιχνίδια και δραστηριότητες επικοινωνίας για χρήστες που βρίσκονται σε ενδιάμεσο ή προχωρημένο επίπεδο

Όταν ψάχνει κανείς για δραστηριότητες επικοινωνίας που απευθύνονται σε χρήστες που βρίσκονται σε ένα ενδιάμεσο ή και πιο προχωρημένο στάδιο στην επικοινωνία τους, δεν υπάρχουν και πολλά πράγματα. Τουλάχιστον όχι όσα υπάρχουν για αρχάριους χρήστες εναλλακτικής επικοινωνίας. Ιδίως όταν έχουμε να κάνουμε με μεγαλύτερα σε ηλικία άτομα, εκεί τα πράγματα δυσκολεύουν ακόμα περισσότερο. Για αυτό το λόγο, ήθελα να σας δείξω κάποια από τα πιο πρόσφατα παιχνίδια και τις δραστηριότητες που χρησιμοποιούμε με την Ιόλη και μας βοηθούν να δουλέψουμε την επικοινωνία. Για κάθε δραστηριότητα περιλαμβάνονται παραδείγματα/ ενδεικτικά σχέδια μαθήματος.

Όσον αφορά στους στόχους στην επικοινωνία, σίγουρα αυτοί διαφέρουν ανάλογα με το άτομο, αλλά κάποια πράγματα πιστεύω είναι κοινά. Οι στόχοι λοιπόν δεν έχουν να κάνουν πια μόνο με την εκμάθηση του λεξιλογίου, αλλά και με τις στρατηγικές που χρειάζεται ο χρήστης εναλλακτικής επικοινωνίας έτσι ώστε να γίνεται περισσότερο κατανοητός από τους άλλους. Κάποιοι από τους στόχους που ήθελα να δουλέψουμε φέτος με την Ιόλη και αφορούν την επικοινωνία :

• Να μπορεί να γίνει πιο συγκεκριμένη για κάτι.

• Να μην ξεχνάει το ρήμα στις προτάσεις της (εκτός και αν πρόκειται για γρήγορο διάλογο που δεν χρειάζεται πάντα).

• Να βάζει περισσότερες μικρές λέξεις στην επικοινωνία της (συνδετικές λέξεις και, που, γιατί, άρθρα, λέξεις χρόνου κ.α.).

• Να ολοκληρώνει το μήνυμα της, να μην το αφήνει στη μέση.

• Μόλις ολοκληρώσει το μήνυμα της και αφού είναι σίγουρη ότι ο συνομιλητής το άκουσε, να το σβήνει για να μην μαζεύονται πολλά διαφορετικά μηνύματα στο παράθυρο διαλόγου.

• Να μπορεί να συμμετέχει σε κοινωνικό διάλογο πιο εύκολα.

Για να δουλέψουμε και να εξασκηθούμε στην επικοινωνία, χρησιμοποιούμε ευχάριστες δραστηριότητες και παιχνίδια για να έχει η Ιόλη μεγαλύτερο κίνητρο να επικοινωνήσει. Συνήθως προσαρμόζουμε τα παιχνίδια με τον τρόπο που μας βολεύει, χωρίς να ακολουθούμε απαραίτητα τις οδηγίες:

Επιτραπέζιο The lion in my way της Eeboo

Ένα νέο επιτραπέζιο παιχνίδι που πήραμε φέτος είναι το The lion in my way. Ήταν μια πρόταση που είδα στο λογαριασμό Facebook Speech Time Fun. Μπορεί ο σχεδιασμός του να είναι σχετικά απλός, αλλά μου θύμισε κάποια βιντεοπαιχνίδια που πρέπει να συνδυάσεις άκυρα, συνήθως αστεία πράγματα για να λύσεις ένα γρίφο. Έτσι λοιπόν, στο παιχνίδι αυτό, υπάρχουν κάποιες κάρτες εμποδίων (πχ έρημος, τέρας που κλείνει το δρόμο, κοπάδι με πρόβατα κ.α.) και κάρτες αντικειμένων, τα οποία πρέπει να χρησιμοποιήσεις με όποιον τρόπο θέλεις για να περάσεις τα εμπόδια. Θεωρητικά μπορείς να χρησιμοποιήσεις οτιδήποτε, φτάνει να το αιτιολογήσεις.

Ως τώρα το έχουμε δουλέψει με τον ακόλουθο τρόπο:

1. Τραβάμε τυχαία μια κάρτα εμπόδιο.

2. Μοιράζουμε τυχαία από 4 κάρτες αντικείμενα σε κάθε παίκτη.

3. Την αφήνω να τα παρατηρήσει και αν θέλει να σχολιάσει κάτι από μόνη της. Στο σημείο αυτό έχει την ελευθερία να μου περιγράψει τη λύση και στον υπολογιστή. Αν θέλει μπορεί να βρει μια λύση που δεν σχετίζεται απαραίτητα με τις κάρτες αντικείμενα.

4. Αποκρίνομαι σε αυτά που θα πει, μπορεί να βελτιώσω λίγο τις προτάσεις της και κάνω κάποια πράγματα modeling σχετικά με τις κάρτες.

5. Την προτρέπω να επιλέξει από τις κάρτες αντικείμενα, ποιο ή ποια θέλει να χρησιμοποιήσει. Κάνει την επιλογή κοιτώντας απευθείας τις κάρτες του παιχνιδιού, αφού πρώτα τις χωρίσω σε ομάδες των δύο.

6. Επιλέγω και εγώ κάρτες για τη δική μου λύση.

7. Συζητάμε πώς τα αντικείμενα που διαλέξαμε θα μας βοηθήσουν να περάσουμε το εμπόδιο. Αν σε προηγούμενο στάδιο έχει περιγράψει και κάποια λύση που δεν σχετίζεται με τις κάρτες της, ψάχνω να βρω σε όλες τις κάρτες του παιχνιδιού αν υπάρχει κάτι παρόμοιο και προσθέτω την κάρτα στις κάρτες της λύσης. Αλλιώς μπορούμε να ζωγραφίσουμε σε ένα χαρτί τη λύση αυτή. Η Ιόλη συμμετέχει στην αιτιολόγηση όσο θέλει και μπορεί, αλλιώς μπορεί να την καθοδηγήσω εγώ (αν έχω καταλάβει ή διευκρινίσει μαζί της για ποιο λόγο μπορεί να έχει επιλέξει ένα αντικείμενο).

8. Εκφράζουμε τη γνώμη μας για τις λύσεις που δόθηκαν και για το αν πιστεύουμε ότι θα είναι εύκολο να περάσουμε το εμπόδιο.

Το παιχνίδι αυτό είναι ενδιαφέρον, καλλιεργεί τη φαντασία και τη στρατηγική σκέψη, ενώ μπορούμε να κάνουμε modeling διάφορα πράγματα, να περιγράψουμε τι βλέπουμε, να δείξουμε πώς αιτιολογούμε κάτι, να πούμε τη γνώμη μας κλπ.

Παράδειγμα παιχνιδιού :

Κάρτα εμπόδιο: έρημος

Αντικείμενα Ιόλης: κέικ με κεράκι γενεθλίων, κουτί με σοκολατάκια, πόγκο στικ και χάρτης

Αρχικό Modeling :

Πώς θα περάσω την έρημο;

Τι έχω;

Έχω ένα χάρτη

Σοκολάτα

Κέικ για γενέθλια

(πόγκο) αυτό μοιάζει με πατίνι αλλά πηδάς σαν τραμπολίνο

Πώς σου φαίνεται ; (το εμπόδιο και τα εργαλεία σου;)

Σχόλια της Ιόλης:

Γεύομαι (κέικ)

Δρόμος παίρνω μακριά από (εκεί) γιατί... ζέστη (καθοδήγηση στον καιρό)

Λύση που έδωσε η Ιόλη από μόνη της στον υπολογιστή :

Ντους

(Από αντικείμενα επέλεξε ακόμα τον χάρτη και το πόγκο στικ και βρήκα και μια μπανιέρα για το ντους)

Modeling - recasting - expanding: 

(Μου είπες) Παίρνω δρόμο μακριά από εκεί γιατί έχει πάρα πολύ ζέστη

(Για τα αντικείμενα που διάλεξες) Εγώ νομίζω είναι τέλεια λύση

Μπορώ να περάσω, είναι εύκολο

(Πρώτα μου είπες για το ντους)

Χρειάζομαι ντους για να μην με καίει ο ήλιος

(χάρτης) Χρειάζομαι ένα χάρτη για να βρω το δρόμο, δεν θέλω να χαθώ

(πόγκο στικ) Με αυτό θα φύγω πιο γρήγορα

(Πώς σου φάνηκε το παιχνίδι;)

Ι: Τέλεια

Χ: Και εμένα μου αρέσει, έχει πλάκα

Εφαρμογή Toca Boca World

Έχω ξαναμιλήσει πολλές φορές για το Toca Boca World γιατί πραγματικά μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε διάφορες περιπτώσεις. Επιπλέον, κατά τη γνώμη μου, μπορεί να χρησιμοποιηθεί με παιδιά διαφόρων ηλικιών, ακόμα και με εφήβους και ενήλικες, αν υπάρχει ενδιαφέρον από την μεριά τους. Είναι μια εφαρμογή για συμβολικό παιχνίδι - παιχνίδι ρόλων και υπάρχει για Android και IOS. Αποτελείται από έναν "κόσμο" με διάφορες περιοχές, καταστήματα, σπίτια κ.α. και μπορεί κάποιος να παίξει διάφορα σενάρια, με εξερευνητικό τρόπο. Εμείς το χρησιμοποιούμε κυρίως για ελεύθερο παιχνίδι οδηγούμενο από την Ιόλη και για διάφορα σενάρια κοινωνικού διαλόγου.

Στο ελεύθερο παιχνίδι την προτρέπω να μου πει τι θέλει να κάνει ο χαρακτήρας της, που είναι προσωποποιημένος με τα χαρακτηριστικά της Ιόλης, πού θέλει να πάει κλπ. Ανάλογα με το τι θα πει, η αδερφή της και εγώ οδηγούμε το χαρακτήρα στο μέρος που θέλει και στη συνέχεια αυτοσχεδιάζουμε. Μπορεί να κάνουμε modeling κάτι που βλέπουμε ή που κάνει ο χαρακτήρας, μπορεί η Ιόλη να πει ότι κάνει κάτι και εμείς να παίξουμε αντίστοιχα τους χαρακτήρες ή να κάνουμε ένα μικρό διάλογο σχετικό με το θέμα.

Παράδειγμα από παιχνίδι που είχαμε κάνει πριν κάποια χρόνια. Η Ιόλη είχε πολύ όρεξη και συμμετείχε πολύ (δεν είναι πάντα έτσι) :

Ι: Ιόλη

Χ: Χριστίνα

Μ: Μελίνα

Χ: Τι θες να κάνουμε;

Ι: Μου αρέσει είναι έχω ζωολογικός κήπος

(Δεν έχει ζωολογικό κήπο και τη ρώτησα αν θέλει να πάμε στο στάβλο που είναι στην εξοχή, δίπλα σε ένα καταρράκτη και είπε ναι)

Χ: Δεν έχει ζωολογικό κήπο. Πάμε στο στάβλο;

(Πήγαμε τους χαρακτήρες στο στάβλο αφού συμφώνησε και η Ιόλη)

Ι: Έχω δέντρο;

Χ: Ναι έχει πολλά δέντρα εδώ

Ι: Τρώω βάζω (να βάλουμε φαγητό)

Χ: Ωραία! Θα κάνουμε πικνίκ

(Στρώσαμε ένα τραπεζομάντιλο και η Μελίνα έφερε το φαγητό)

Ι: Δύσκολο παίρνω (σχολίασε ότι η Μελίνα δυσκολευόταν να πάρει το φαγητό)

Μ: Έλα να φάμε. Πολύ νόστιμο σάντουιτς

Ι: Ενθουσιασμένη κήπος βλέπω (όταν είδε το σκηνικό της εξοχής)

Ι: Καταρράκτης. Μπορώ να πάω εκεί;

Χ: Πάμε. Θέλω να κολυμπήσω.

Μ: Εγώ θα μπω στη βάρκα.

Ι: Μπορώ το αγόρι μου διαλέγω; (εδώ εμφανίσαμε και το "αγόρι της" )

(Στον καταρράκτη)

(Αφού μπήκε και η Ιόλη στη βάρκα με το αγόρι της, τη ρώτησα τι άλλο θέλει να κάνει)

Χ: Τι άλλο να κάνουμε;

Ι: Παίρνω εμείς μωράκι ζώο καράβι (το σκύλο που τον είχαμε πάρει μαζί- την είχα ρωτήσει πιο πριν αν τον θέλει στη βάρκα)

Όταν παίζουμε ένα συγκεκριμένο σενάριο, μπορεί να της δείξω τι θα μπορούσε να πει σε κάποιες καταστάσεις ή να την προτρέψω /καθοδηγήσω να χρησιμοποιήσει κάποιες κατηγορίες του λεξιλογίου που θα την βοηθήσουν να συμμετέχει πιο εύκολα σε κοινωνικό διάλογο. Και εδώ βέβαια μπορεί να υπάρξει το στοιχείο του αυτοσχεδιασμού.

Παράδειγμα από σχεδιάγραμμα μαθήματος για κοινωνικό διάλογο - Γυρίζω στο σχολείο / ΚΔΑΠ μετά τις γιορτές και βλέπω τους φίλους μου :

Κατηγορία Χαιρετισμοί:

Γεια, Τι κάνεις; Μου έλειψες, Χρόνια Πολλά

Κατηγορία Ερωτήσεις - Ρωτάω τα νέα τους:

Πώς πέρασες;, Τι έκανες;, Τι νέα;

(Ακούω αυτά που λένε και αποκρίνομαι)

Για παράδειγμα μπορώ να πω τη Γνώμη μου, από την αντίστοιχη κατηγορία, για κάτι που μου είπαν :

Τέλεια, φανταστικά, ενδιαφέρον

Ή να πω αν έκανα και εγώ το ίδιο

(πχ αν πουν πέρασα τα Χριστούγεννα με την οικογένεια μου)

Και εγώ

Λέω τα νέα μου, κάτι που μου άρεσε πολύ. Για παράδειγμα :

Πήρα ένα νέο δώρο

Είδα την οικογένεια μου

Πήγα εκδρομή

Κατηγορία Γνώμη:

Πώς μου φάνηκαν αυτά...

Επιτραπέζιο Ναι ή Όχι της AS

Σκοπός του παιχνιδιού είναι να απαντήσω στις ερωτήσεις που έχουν οι κάρτες ΧΩΡΙΣ να πω ναι και όχι.

Βοηθάει στην εξάσκηση σε γρήγορο διάλογο.

Για να απαντήσουμε στις ερωτήσεις μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε βασικές λέξεις από το σύστημα επικοινωνίας, πχ από την αρχική οθόνη.

Για παράδειγμα :

-Έχεις... κατοικίδιο ζώο;

Έχω /Δεν έχω

-Σου αρέσει το... τραγούδι;

Μου αρέσει /Δεν μου αρέσει

-Μπορείς να... σφυρίξεις;

Μπορώ /Δεν μπορώ

Επίσης μπορούν να χρησιμοποιηθούν λέξεις που βοηθούν σε διάλογο όπως:

Ίσως

Δεν ξέρω

Συμφωνώ

Διαφωνώ κ.α.

Εναλλακτικά είναι ωραίο παιχνίδι για να εξασκήσουμε τη χρήση του ναι-όχι σε άτομα που έχουν καταλάβει μεν πώς να απαντούν ναι - όχι (δεν είναι δηλαδή ακόμα στην εξερευνητική φάση της αιτίας αποτελέσματος), αλλά χρειάζονται εξάσκηση για να γίνουν περισσότερο αντιληπτοί από τους άλλους.

Προσθήκη κανόνα για χρήση του συστήματος επικοινωνίας σε κάποιο επιτραπέζιο που μας αρέσει

Με λίγα λόγια παίζουμε ένα επιτραπέζιο σύμφωνα με τις οδηγίες, αλλά κάθε φορά που έρχεται η σειρά μας πρέπει επιπλέον να πούμε κάτι σχετικό με το θέμα του παιχνιδιού στο σύστημα επικοινωνίας, να μιλήσουμε όλο μαζί το μήνυμα μας και να το σβήσουμε. Αυτός ο κανόνας ισχύει για ΟΛΟΥΣ τους παίκτες, όχι μόνο για το χρήστη του συστήματος εναλλακτικής επικοινωνίας.

Έχουμε παίξει ξανά επιτραπέζια με αυτόν τον τρόπο αλλά φέτος το πήγαμε ένα βήμα παραπέρα. Σε ένα επιτραπέζιο που έχουμε με θέμα τον Χάρι Πότερ τους έφτιαξα κάρτες με προκλήσεις. Όποτε κάποιος πηγαίνει σε ένα τετράγωνο με αστέρι (αυτοκόλλητα αστέρια που πρόσθεσα στο ταμπλό) πρέπει να παίρνει μια κάρτα πρόκλησης. Η κάρτα προτρέπει να φτιάξουμε με τη βοήθεια του συστήματος επικοινωνίας ένα μαγικό ξόρκι ή ένα μαγικό φίλτρο ή να μιλήσουμε για κάτι με κάποιον χαρακτήρα από τα βιβλία του Χάρι Πότερ.

Παραδείγματα καρτών :

Βλέπεις έναν κακό μάγο, φτιάξε γρήγορα ένα ξόρκι για να τον διώξεις. Χρησιμοποίησε λέξεις που παροτρύνουν κάποιον να φύγει, τον διώχνουν ή λέξεις που δείχνουν άρνηση. Στοιχείο: Χρήσιμες λέξεις: δεν, σταματώ

Στο δελτίο καιρού είπαν ότι θα βρέξει στον τελικό του Κουίντιτς. Βοήθησε την ομάδα να φτιάξει ένα ξόρκι για τον καιρό. Χρησιμοποίησε λέξεις που αφορούν τον καιρό.

Στοιχείο: Κατηγορίες που μπορεί να σε βοηθήσουν: Περιγραφές -> καιρός

Βλέπεις τον Ντόμπι, το σπιτικό ξωτικό, στεναχωρημένο. Πρέπει να μιλήσεις στον Ντόμπι με διάλογο, να τον κάνεις να νιώσει καλύτερα, να τον ρωτήσεις πώς είναι κλπ.

Στοιχείο: Κατηγορίες που μπορεί να σε βοηθήσουν: Γρήγορες φράσεις -> Χαιρετισμοί, Κουβεντούλα, Για εμένα, Για εσένα

Επιτραπέζιο η Αλίκη στη χώρα των λέξεων της Zito

Η χρήση βασικών λέξεων στην εναλλακτική επικοινωνία έχει μεγάλη αξία, αφού είναι λέξεις που μπορώ να χρησιμοποιήσω σε διάφορες περιπτώσεις. Αν όμως χρησιμοποιώ μόνο βασικές λέξεις, δεν μπορώ να γίνω συγκεκριμένη και περισσότερο κατανοητή για κάποιο θέμα που δεν είναι γνωστό εκ των προτέρων. Αν για παράδειγμα αποφασίσω να επικοινωνήσω κάτι που δεν έχει σχέση με την προϋπάρχουσα συζήτηση ή με κάτι που συμβαίνει αυτή τη στιγμή. Στην περίπτωση αυτή, θα πρέπει να ξέρω καλά το λεξιλόγιο μου, για να μπορέσω να γίνω περισσότερο συγκεκριμένη. Το επιτραπέζιο "Η Αλίκη στη χώρα των λέξεων" είναι χρήσιμο για να εξασκήσουμε την επικοινωνία μας και να μάθουμε λεξιλόγιο από διάφορες κατηγορίες που δεν χρησιμοποιούμε πολύ συχνά στην καθημερινότητα, αλλά μας βοηθούν να γίνουμε περισσότερο συγκεκριμένοι.

Η βασική ιδέα του παιχνιδιού είναι ότι προσπαθώ να πω διάφορες λέξεις που σχετίζονται με ένα θέμα, αποφεύγοντας λέξεις που αρχίζουν από συγκεκριμένα γράμματα. Υπάρχουν και άλλοι διάφοροι κανόνες, αλλά εμείς συνήθως το παίζουμε με πιο απλό τρόπο. Αν θέλει κάποιος να το κάνει ακόμα πιο εύκολο μπορεί να αγνοήσει τον κανόνα ότι οι λέξεις δεν πρέπει να ξεκινούν από κάποιο γράμμα. Επιπλέον, η δραστηριότητα αυτή μπορεί εύκολα να γίνει και χωρίς το επιτραπέζιο, δηλαδή να σκεφτούμε εμείς κάποια θέματα που θέλουμε να δουλέψουμε και να παροτρύνουμε το χρήστη να βρει λέξεις στο σύστημα του, σχετικές με το θέμα.

Για παράδειγμα για τη λέξη "Κατασκήνωση" μπορώ να βρω σχετικές λέξεις στις κατηγορίες Μέρη, Αντικείμενα, Άνθρωποι, Δραστηριότητες, Ενδιαφέροντα κ.α..

Στόχος μας είναι από τη μία να μπορεί ο χρήστης να πλοηγηθεί σε σχετικές κατηγορίες όσο γίνεται πιο ανεξάρτητα και στη συνέχεια να επιλέξει και κάποια σχετική λέξη. Προσπαθούμε κάθε φορά να βοηθάμε το χρήστη όσο λιγότερο χρειάζεται. Δηλαδή μπορούμε αρχικά να τον προσκαλέσουμε να σκεφτεί μόνος του σε ποιες κατηγορίες μπορούμε να πάμε. Αν δεν ανταποκρίνεται, μπορούμε αρχικά να του υποδείξουμε κάποιες κατηγορίες, χωρίς όμως να τις επιλέξουμε. Στη συνέχεια, αν δούμε και πάλι ότι δεν θέλει ή δεν μπορεί να πλοηγηθεί μόνος του στις κατηγορίες, τον πάμε εμείς σε κάποια κατηγορία για να επιλέξει μια σχετική λέξη.

Επιπλέον μπορούμε να κάνουμε και εμείς modeling λέξεις και φράσεις σχετικές με κάποιο θέμα.

Παράδειγμα modeling για το θέμα "Σχολείο" :

σχολείο

μάθημα

δασκάλα/δάσκαλος

μαθήτρια/μαθητής

συμμαθήτρια/συμμαθητής

μαθαίνω

διαβάζω

γράφω

(Αντικείμενα σχολείου και συγκεκριμένα μαθήματα)

Κάνω μάθημα

Πηγαίνω σχολείο

Κάνω ένα διάλειμμα

Μου αρέσει το μάθημα

Μου αρέσει το σχολείο

Μου αρέσει η δασκάλα μου

Το αγαπημένο μου μάθημα είναι...

Προτιμώ ...

Τα Μαθηματικά είναι δύσκολο μάθημα

Η ανάγνωση/Γλώσσα είναι πιο εύκολο

Νομίζω πως η Ιστορία είναι βαρετό μάθημα

Η Γεωγραφία είναι ενδιαφέρον μάθημα

Πιο πολύ μου αρέσει να βλέπω τα παιδιά

Για περισσότερες ιδέες σχετικά με παιχνίδια που μας βοηθούν στην εκμάθηση της εναλλακτικής επικοινωνίας, μπορείτε να δείτε προηγούμενα μαθήματα μας:

cristinaoth.wixsite.com

Παιχνίδια

Δραστηριότητες εναλλακτικής επικοινωνίας με παιχνίδια

Τα παιχνίδια, οι μέθοδοι και το υλικό που αναφέρω, είναι πράγματα που έχω δοκιμάσει και μου έχουν φανεί ενδιαφέροντα και δεν έχω καμία άλλη σχέση με αυτά.