Πώς να ξεκινήσετε την εναλλακτική επικοινωνία

Κάθε αρχή και δύσκολη που λένε, αλλά και η αρχή είναι το ήμισυ του παντός. Έτσι και στην επικοινωνία. Αρχικά μπορεί να φαίνεται σε κάποιον βουνό το να ασχοληθεί με την εναλλακτική επικοινωνία, επειδή υπάρχουν τόσες πολλές παράμετροι που πρέπει να λάβουμε υπόψη μας.

Η Ιόλη σε πιο μικρή ηλικία με το σύστημα επικοινωνίας της προσαρμοσμένο σε αμαξίδιο.

Στο δύσκολο αυτό αρχικό στάδιο, η συνεργασία με έναν λογοθεραπευτή που έχει ασχοληθεί με την εναλλακτική επικοινωνία είναι πολύ χρήσιμη. Ακόμα και αν δεν μπορούμε να βρούμε κάποιον κοντά σε εμάς, υπάρχουν άνθρωποι που ασχολούνται με την εναλλακτική επικοινωνία και στην Ελλάδα και πραγματοποιούν και απομακρυσμένες συνεδρίες ή συνεδρίες συμβουλευτικής φύσης προς άλλους θεραπευτές, παιδαγωγούς και γονείς.

Θέματα που μπορεί να μας απασχολήσουν

Επιλογή του κατάλληλου συστήματος για το άτομο.

Συνήθως οι κινητικές δυσκολίες ή οι ικανότητες του ατόμου θα καθορίσουν την επιλογή του κατάλληλου συστήματος. Είναι πολύ χρήσιμο να μαθαίνουμε τι χρησιμοποιείται συνήθως σε ανάλογες περιπτώσεις / διαγνώσεις, χωρίς βέβαια αυτό να σημαίνει ότι δεν μπορεί να υπάρξει διαφοροποίηση για κάποιο άτομο. Στο σύνδρομο rett στις περισσότερες περιπτώσεις, η χρήση της τεχνολογίας eye gaze είναι μονόδρομος. Ακόμα και όταν το άτομο έχει κάποια λειτουργική χρήση στα χέρια, συνήθως αυτή δεν αρκεί για να επιλέγει με την αφή ή με διακόπτες, με συνέπεια, τα μικρά κελιά που χρησιμοποιούνται στα συστήματα επικοινωνίας.

Επιλογή του κατάλληλου πλήρους λεξιλογίου.

• Το σύστημα πρέπει να είναι πλήρες, δηλαδή να περιέχει διάφορες κατηγορίες λέξεων, που να επιτρέπουν στο άτομο και σε αυτούς που το υποστηρίζουν, να πει οτιδήποτε αποφασίσει. Ενώ ένα τέτοιο σύστημα που έχει πολλές λέξεις μπορεί να φαίνεται αρχικά δύσκολο και τρομακτικό, θα δείτε ότι είναι πολύ πιο εύκολο να κάνει κανείς modeling σε σχέση με ένα σύστημα με πολύ λίγες επιλογές. Δεν χρειάζεται το άτομο να αναγνωρίζει τα σύμβολα που χρησιμοποιούνται στις επιλογές. Η εκμάθηση του συστήματος έρχεται σιγά σιγά, με τη χρήση του από το βοηθό επικοινωνίας.

• Όσον αφορά στο πλήθος των επιλογών στην οθόνη, ο γενικός κανόνας είναι ότι προσφέρουμε ένα σύστημα με κουμπιά όσο πιο μικρά μπορεί το άτομο να πατήσει (με την αφή, το βλέμμα ή διακόπτες). Όσο πιο μικρά είναι τα κουμπιά, τόσο πιο πολλά χωράνε σε μια οθόνη, περιορίζοντας έτσι την ανάγκη για πλοήγηση σε πολλές οθόνες για να κάνει το άτομο την επιλογή του. Επίσης είναι χρήσιμο να υπάρχουν κάποιες βασικές λέξεις στην αρχική οθόνη, για να είναι πιο εύκολο για το άτομο να τις χρησιμοποιήσει. Στην πραγματικότητα υπάρχουν και άλλα πράγματα που καθορίζουν ποιο λεξιλόγιο θα επιλέξουμε. Για παράδειγμα η γλώσσα. Στα ελληνικά, υπάρχουν περιορισμένες επιλογές.

• Πάντα θα υπάρχει και κάποιο καλύτερο ή κάποιο πιο νέο και καλύτερα μελετημένο λεξιλόγιο. Αλλά για εμένα το καλύτερο λεξιλόγιο είναι το πλήρες λεξιλόγιο που θα αρχίσουμε και θα συνεχίσουμε να χρησιμοποιούμε τακτικά. Αν δεν έχουμε κάποια καλύτερη εναλλακτική, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε κάποιο έτοιμο λεξιλόγιο, από το να σπαταλήσουμε χρόνο και κόπο να φτιάξουμε κάτι από την αρχή και να μην είμαστε σίγουροι ότι είναι πλήρες λεξιλόγιο. Για όσους χρησιμοποιούν το Grid3, εκτός από τα έτοιμα λεξιλόγια που έρχονται με την εγκατάσταση, μπορείτε να ρίξετε μια ματιά σε δύο που έχω προσαρμόσει, παίρνοντας κάποια έτοιμα πλήρη λεξιλόγια και βελτιώνοντας την κατηγοριοποίηση. Μπορείτε να τα κατεβάσετε από εδώ. Σε Windows ανοίγετε το Grid3 και κάνετε διπλό κλικ στο αρχείο που θα κατέβει στις Λήψεις για να εγκατασταθεί στο χρήστη που χρησιμοποιείτε.

Τοποθέτηση του συστήματος επικοινωνίας.

Για να αποφασίσουμε την κατάλληλη πρόσβαση στο σύστημα επικοινωνίας για τον δικό μας χρήστη, θα χρειαστεί να παρατηρήσουμε τις συνήθειες του, για να αποφασίσουμε για παράδειγμα πού θα ξεκινήσουμε να χρησιμοποιούμε το σύστημα επικοινωνίας, αν θα χρειαστούμε κάποιο βραχίονα κ.α. Σε αυτές τις αποφάσεις μπορεί να μας βοηθήσει πολύ ο λογοθεραπευτής, αλλά ίσως και κάποιος εργοθεραπευτής. Για παράδειγμα, αν ο χρήστης μας χρησιμοποιεί κάποιο τάμπλετ επικοινωνίας με την αφή, τότε είναι χρήσιμο να έχουμε κάποια ανθεκτική θήκη με προστασία οθόνης και λουράκι για να μην το σπάσει αλλά και για να μπορεί να το μεταφέρει εύκολα. Αν ο χρήστης χρησιμοποιεί ένα σύστημα με eye gaze και πάλι πρέπει να σκεφτούμε πώς θα είναι εύκολα μεταφέρσιμο, ακόμα και αν δεν το μεταφέρει ο ίδιος. Ένα τάμπλετ με ειδική βάση για το eye gaze μπορεί να χρησιμοποιηθεί συνήθως σε κάθε τραπέζι, ή ακόμα και στο πάτωμα. Αν ο χρήστης χρησιμοποιεί αμαξίδιο, μπορεί να θέλουμε να προσαρμόσουμε το σύστημα του εκεί με κάποιο βραχίονα. Όταν περπατάει ανεξάρτητα ή με βοήθεια, μπορεί να είναι πιο χρήσιμος ένας βραχίονας με κυλιόμενη βάση για το πάτωμα κ.α. Ακόμα και αν δεν προμηθευτούμε εξαρχής βραχίονες, είναι χρήσιμο το σύστημα μας να είναι όσο το δυνατόν μεταφέρσιμο και να υπάρχει η δυνατότητα να προστεθεί βραχίονας στο μέλλον. Για παράδειγμα για ένα χρήστη eye gaze η χρήση ενός συμβατικού laptop, χωρίς οθόνη αφής, δεν προτείνεται, όχι μόνο γιατί δεν είναι τόσο εύκολα μεταφέρσιμο, αλλά και επειδή ο βοηθός επικοινωνίας δεν θα μπορεί να κάνει modeling χρησιμοποιώντας το συμβατικό ποντίκι.

Ενδιαφέρον από το χρήστη.

Ακόμα και αν ο χρήστης δεν δείχνει εξ αρχής ενδιαφέρον για το σύστημα επικοινωνίας, είναι στο χέρι μας να του δείξουμε πως αυτό είναι η φωνή του, έτσι ώστε να θέλει να το χρησιμοποιήσει. Δεν πρέπει να τον πιέζουμε να το χρησιμοποιήσει ή να πει κάτι που θέλουμε εμείς να πει, γιατί αυτό μπορεί να έχει το αντίθετο αποτέλεσμα. Κάνοντας modeling και δείχνοντας του πώς να το χρησιμοποιεί, θα καταλάβει σιγά σιγά τη δύναμη της επικοινωνίας που του προσφέρει. Καλό είναι να κάνουμε modeling στην καθημερινότητα, καθώς ο χρήστης κάνει άλλα πράγματα, αλλά κάποιες φορές θα πρέπει να σχεδιάσουμε και μερικές πιο οργανωμένες δραστηριότητες για να είναι και ο χρήστης πιο συγκεντρωμένος να το χρησιμοποιήσει. Για παράδειγμα σε άτομα που είναι κινητικά, όταν θέλουμε να χρησιμοποιήσουμε ένα σύστημα με eye gaze, καλό είναι να κάνουμε modeling σε ώρες που κάθονται έτσι κι αλλιώς, πχ για να φάνε κάτι ή να κάνουν μια δραστηριότητα.

Εκμάθηση του λεξιλογίου.

Έχουμε το κατάλληλο σύστημα και λεξιλόγιο. Και τώρα τι; Φυσικά το άτομο που υποστηρίζουμε δεν θα ξεκινήσει να το χρησιμοποιεί μαγικά και από μόνο του. Όταν η Ιόλη ήταν μικρή και είχαμε ξεκινήσει την εκμάθηση του συστήματος επικοινωνίας της, χρησιμοποιήσαμε ως μπούσουλα τις οδηγίες από το Rett University. Με βάση αυτές, δουλέψαμε την επικοινωνία σε τρεις άξονες: καθημερινές δραστηριότητες, ανάγνωση βιβλίων και παιχνίδια και άλλες ευχάριστες δραστηριότητες. Σε προηγούμενα posts μπορείτε να δείτε κάποιες ιδέες σχετικά με τα παραπάνω για την εκμάθηση του λεξιλογίου:

Modeling στην καθημερινότητα:

Βασικές ανάγκες και θέλω

Επικοινωνία και δύσκολες καταστάσεις

Modeling με βιβλία:

Ανάγνωση βιβλίων με αρχάριους χρήστες εναλλακτικής επικοινωνίας

Modeling με παιχνίδια:

Επιτραπέζια και πώς μπορώ να τα προσαρμόσω για εναλλακτική πρόσβαση

Συμβολικό παιχνίδι - παιχνίδι ρόλων

Θα ακολουθήσουν μερικά ακόμα νέα posts με ιδέες για δραστηριότητες επικοινωνίας καθώς και με αναλυτικά παραδείγματα, για αρχάριους αλλά και πιο προχωρημένους χρήστες εναλλακτικές επικοινωνίας.

Τα παιχνίδια, οι μέθοδοι και το υλικό που αναφέρω, είναι πράγματα που έχω δοκιμάσει και μου έχουν φανεί ενδιαφέροντα και δεν έχω καμία άλλη σχέση με αυτά.