Ανάγνωση με ταξίδια και λεύκωμα για φίλους

Στη φετινή σχολική χρονιά, ο κύριος στόχος μας είναι να βελτιώσουμε την ανάγνωση και τη γραφή και μέσα από αυτά και την επικοινωνία.

Στην ανάγνωση, δουλεύουμε κυρίως ερωτήσεις κατανόησης και εξιστόρηση, δηλαδή να διαβάσει ένα κείμενο μόνη της με σκοπό να πει με δικά της λόγια τι γίνεται στην ιστορία.

Αυτός ο σκοπός διαβάσματος είναι πολύ βασικός και τα παιδιά που φοιτούν σε γενικά σχολεία δουλεύουν πάνω στην εξιστόρηση από τις πρώτες τάξεις του Δημοτικού, αν όχι νωρίτερα. Στην αρχή μέσα από ζωγραφιές, μετά προφορικά στο μάθημα και γραπτά, σιγά σιγά μαθαίνουν πώς να λένε μια ιστορία με δικά τους λόγια.

Η δεξιότητα της εξιστόρησης είναι πολύ σημαντική. Αν μπορώ να μιλήσω για μια φανταστική ή πραγματική ιστορία, μπορώ επίσης να πω τα νέα μου στους φίλους μου, ή να ενημερώσω κάποιον για κάτι που έχει συμβεί στην καθημερινότητα μου.

Για τους χρήστες εναλλακτικής επικοινωνίας, δεν είναι τόσο εύκολο να πουν τι έγινε σε μια ιστορία μέσα από το βασικό τους λεξιλόγιο. Αυτό συμβαίνει γιατί πρέπει να ξέρουν πού βρίσκονται πολλές από τις λέξεις του λεξιλογίου τους για να μπορέσουν να μιλήσουν με ανοιχτό τρόπο για ένα θέμα. Επίσης, καλό είναι να μπορούν να σχηματίσουν απλές προτάσεις για να γίνονται πιο κατανοητοί.

Υπάρχουν βέβαια τρόποι να υποστηρίξουμε και πιο αρχάριους χρήστες εναλλακτικής επικοινωνίας κατά τη διάρκεια της εξιστόρησης. Ένας τρόπος είναι να φτιάχνουμε ειδικές σελίδες με σχετικό ως προς την εξιστόρηση λεξιλόγιο. Ένας άλλος είναι να χρησιμοποιούμε το βασικό λεξιλόγιο, αλλά να οδηγούμε εμείς το χρήστη στις κατηγορίες που θα τον βοηθήσουν να εξιστορήσει κάτι. Τόσο η μία μέθοδος, όσο και η άλλη έχουν τα πλεονεκτήματα τους και είναι καλό να χρησιμοποιούνται και οι δύο, ανάλογα με το στόχο του μαθήματος. Αν ο στόχος είναι ο χρήστης να μπορέσει να εκφραστεί, όσο γίνεται πιο εύκολα για κάτι που διαβάσαμε μαζί, τότε ο πρώτος τρόπος είναι προτιμότερος. Αν ο στόχος είναι να μάθει ο χρήστης να χρησιμοποιεί καλύτερα το σύστημα επικοινωνίας του, τότε ο δεύτερος τρόπος είναι προτιμότερος.

Με την Ιόλη έχουμε χρησιμοποιήσει και τους δύο παραπάνω τρόπους στο παρελθόν. Τα τελευταία χρόνια δουλεύουμε μόνο μέσα από το βασικό της λεξιλόγιο και την υποστηρίζω όσο χρειάζεται κάθε φορά. Συνήθως την αφήνω να μου πει ότι θυμάται από κάτι που διάβασε, χωρίς να τη διακόψω. Ιδίως στην αρχή του μαθήματος που είναι και πιο ξεκούραστη, μπορεί να μου πει κάποια πράγματα, φτιάχνοντας μικρές προτάσεις. Δε σημαίνει ότι θα είναι απαραίτητα σωστές από άποψη γραμματικής ή σύνταξης ή ότι θα είναι πλήρεις, αλλά συνήθως βγάζω κάποιο νόημα σχετικό με το κείμενο.

Αφού αναγνωρίσω την προσπάθεια της, που μπόρεσε να μου εξιστορήσει κάτι, συνήθως της λέω ξανά τις προτάσεις με πιο σωστό τρόπο (recast). Αν δεν είμαι σίγουρη για κάτι που λέει, μπορεί να τη ρωτήσω με ναι όχι ή να την προτρέψω να γίνει πιο συγκεκριμένη μέσα από το σύστημα επικοινωνίας της. Αν δω ότι δεν αποκρίνεται σε αυτό που της ζητάω, τότε μπορεί να της δείξω τις κατηγορίες μέσα από τις οποίες μπορεί να γίνει πιο συγκεκριμένη ή να την πάω εγώ σε μια κατηγορία. Για παράδειγμα αν μου έχει πει ότι οι χαρακτήρες πάνε κάπου, αλλά δεν έχει διευκρινίσει το πού, τότε μπορεί να την πάω στα μέρη για να ολοκληρώσει το μήνυμα της.

Φέτος, για την ανάγνωση, έψαχνα να βρω κάποιο υλικό στα ελληνικά, που θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για διδασκαλία αλλά ταυτόχρονα θα είναι και ενδιαφέρον για την Ιόλη.

Βρήκα λοιπόν το "Ανάγνωση με ταξίδια, Ετρετά", Κασσωτάκη Αλίκη, από Upbility. Υπάρχουν άλλα δύο στην ίδια σειρά, ένα για το Βαλπροαϊσσο της Χιλής και ένα για το Ηράκλειο της Κρήτης. Συστήνεται για παιδιά 7+, δηλαδή για παιδιά που έχουν διδαχθεί ύλη Γλώσσας από Δευτέρα Δημοτικού και μετά. Τα κείμενα δεν είναι πολύ μεγάλης δυσκολίας για την Ιόλη και δεν είναι πολύ μεγάλα σε μέγεθος. Αυτό είναι καλό, γιατί έτσι δεν κουράζεται πολύ με την ανάγνωση και μπορεί να συγκεντρωθεί περισσότερο στην εξιστόρηση.

Κατά καιρούς ψάχνω για υλικό που πιστεύω ότι μπορεί να με βοηθήσει στο μάθημα της ανάγνωσης και ταυτόχρονα να είναι ενδιαφέρον και για την Ιόλη και δε μπορώ να πω ότι έχω βρει πολλά πράγματα. Αυτό το υλικό είναι μια πολύ προσεγμένη δουλειά, γιατί συνδυάζει ενδιαφέρον κείμενο προς ανάγνωση και πολύ αναλυτικά σχέδια μαθημάτων, με τα οποία μπορεί κάποιος να δουλέψει τα πάντα σχετικά με την ανάγνωση, την κατανόηση του κειμένου, την αναγνωστική ευχέρεια, την οπτική και ακουστική μνήμη, την εκμάθηση του σχετικού λεξιλογίου κ.α.

Σχετικά με την εξιστόρηση, το βιβλίο δίνει σε κάθε κείμενο και ένα οπτικό γράφημα της περίληψης, που πιστεύω βοηθάει την Ιόλη να οργανωθεί καλύτερα και να θυμάται τα κύρια σημεία της ιστορίας. Το βιβλίο αυτό είναι ουσιαστικά ένα ταξιδιωτικό ημερολόγιο και νομίζω ότι είναι ενδιαφέρον για όσους αγαπούν τα ταξίδια, όπως η Ιόλη. Επιπλέον, μας δίνει ευκαιρίες να δουλέψουμε και το πληκτρολόγιο του υπολογιστή, για να κάνουμε αναζήτηση στο internet σχετικά με την Ετρετά της Γαλλίας και τα αξιοθέατα που περιγράφονται στο βιβλίο. Ακόμα, να εκτυπώσουμε φωτογραφίες για να φτιάξουμε σιγά σιγά ένα κολάζ από το ταξίδι που περιγράφεται.

Τα μαθήματα μας, μέχρι τώρα, έχουν πάει καλά. Η Ιόλη απαντάει με ευκολία τις ερωτήσεις κατανόησης με επιλογές και όταν είναι πιο ξεκούραστη εντοπίζει με Computer Control λέξεις και προτάσεις μέσα στο κείμενο για να απαντήσει σε κάποια ερώτηση. Σ' αυτό βοηθάνε πολύ και τα διαφορετικά στυλ κειμένου που έχει το βιβλίο για κάθε μάθημα. Για πρώτη ανάγνωση και εντοπισμό με Computer Control χρησιμοποιούμε την κάθετη ανάγνωση, όπου η κάθε γραμμή του κειμένου έχει λίγες λέξεις και οι γραμμές είναι πιο αραιές μεταξύ τους. Στη δεύτερη ανάγνωση διαβάζει από το κανονικό κείμενο που είναι πιο πυκνογραμμένο. Πάντα προτιμώ την ηλεκτρονική μορφή για τέτοιου είδους υλικό γιατί μπορώ να εκτυπώσω όσες σελίδες θέλω να διαβάσει η Ιόλη και παράλληλα, με την ηλεκτρονική μορφή, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε και το Computer control για να μου δείχνει τα σημεία του κειμένου στον υπολογιστή.

Το κομμάτι της εξιστόρησης είναι πιο δύσκολο και δεν μπορώ να πω ότι έχουμε την ίδια επιτυχία, αλλά τουλάχιστον καταφέρνει συνήθως να δώσει μερικά στοιχεία για την ιστορία, είτε μόνη της είτε με βοήθεια. Πάντως το κείμενο, της φαίνεται αρκετά ενδιαφέρον και δεν παραλείπει να μου εκφράζει πως θέλει και αυτή να πάει στην Ετρετά και μάλιστα προτείνει και άλλα πράγματα να κάνουμε εκεί (όπως να πάμε σε κάποια συναυλία).

"Πάω πως μου αρέσει",

"Εκεί αμαξίδιο βάζω;",

"Θέλω, αγαπώ συναυλία τραγουδάω"

Ένα κομμάτι από το φωτογραφικό κολάζ του ταξιδιού.

Γράψιμο - λεύκωμα

Για γράψιμο φέτος σκέφτηκα να κάνουμε μια μεγαλύτερη εργασία, να φτιάξουμε ένα λεύκωμα με ερωτήσεις. Θα είναι το λεύκωμα της Ιόλης και της Μελίνας και όταν το ολοκληρώσουν θα το δώσουν στις φίλες τους να το συμπληρώσουν και αυτές. Θα έχει έτοιμες ερωτήσεις, όπως "Ποιος είναι ο αγαπημένος σου ήρωας ή ηρωίδα από κάποια ταινία;" ή "Σε ποιο μέρος θα σου άρεσε να ταξιδέψεις;" και θα γράψουν και τα κορίτσια από μία δική τους ερώτηση. Στη συνέχεια θα απαντήσουν στις ερωτήσεις και θα το δώσουν στις φίλες τους. Πιστεύω ότι θα τους αρέσει το τελικό αποτέλεσμα και ότι θα είναι μια ευκαιρία να μάθουν διάφορα πράγματα για τις φίλες τους, αλλά και οι φίλες τους γι' αυτές.

Όσον αφορά στο γράψιμο, της έχω δώσει ελευθερία σχετικά με τη μορφή του κειμένου, μπορεί να απαντήσει στις ερωτήσεις μονολεκτικά, με μία πρόταση ή μια μικρή παράγραφο. Όμως ο στόχος είναι να γράφει τις περισσότερες λέξεις με το εναλλακτικό της μολύβι και όχι με επιλογή βασικών λέξεων και να βάζει όλο και περισσότερες "μικρές λέξεις" (άρθρα , αντωνυμίες, συνδετικές λέξεις κλπ) στο γράψιμο της. Το γράψιμο συνεχίζει να είναι χρονοβόρα διαδικασία αλλά, όταν δεν είναι πολύ κουρασμένη, επιλέγει τα περισσότερα γράμματα με απευθείας κοίταγμα και το βλέμμα της είναι πιο γρήγορο και πιο στοχευμένο. Τώρα πια γράφει ολόκληρη τη λέξη μόνη της, ενώ παλιότερα σε κάποιες περιπτώσεις, ιδίως όταν ήταν πολύ κουρασμένη, μπορεί να έγραφε τα πρώτα γράμματα και μετά να χρησιμοποιούσαμε την πρόβλεψη του υπολογιστή για να επιλέξει αυτήν που ήθελε να γράψει.

Επιπλέον, δεν θέλει να προσθέτει πράγματα από το λεξιλόγιο του υπολογιστή της, προτιμά να γράφει τις περισσότερες λέξεις με το εναλλακτικό της μολύβι και μερικές (λίγες) μπορεί να τις επιλέξει από το βιβλίο βασικών λέξεων.

Εκτός από το γράψιμο για το λεύκωμα, κάποιες στιγμές που είμαστε λίγο πιο χαλαροί, την παροτρύνω να γράφει και στο πληκτρολόγιο του υπολογιστή, κυρίως για θέματα που είναι μεγάλο κίνητρο για αυτήν, όπως το να γράψει τι θέλει να δούμε στην τηλεόραση ή ποιος είναι ο αγαπημένος της χαρακτήρας από ένα βιβλίο ή ταινία κλπ..

Κάποιες φορές αποφασίζει η ίδια να συνδυάσει τους δύο αυτούς τρόπους γραφής. Όπως πριν κάποια μαθήματα, που έγραφε την απάντηση της για μια από τις ερωτήσεις του λευκώματος "Ποια είναι η αγαπημένη σου στιγμή της ημέρας;". Είχε ήδη γράψει σε προηγούμενο μάθημα με το εναλλακτικό της μολύβι "αγαπώ γεύμα" και την προέτρεψα να προσθέσει το λόγο που αγαπάει την ώρα του γεύματος, χρησιμοποιώντας κάποια συνδετική λέξη όπως το γιατί, το που ή το όταν. Έγραψε με το εναλλακτικό της μολύβι "που διαβάσω" (διαβάζω). Στη συνέχεια πήγε στο πληκτρολόγιο του υπολογιστή και έγραψε "αγα" και επέλεξε από την πρόβλεψη το "αγαπώ". Μετά έγραψε "βαπωε" και την προέτρεψα να χρησιμοποιήσει πάλι την πρόβλεψη. Επέλεξε το "βάζω". Επιπλέον έγραψε "θρ" και μετά δεν ήθελε να γράψει άλλο. Κανονικά θα της ζητούσα να συνεχίσει τη λέξη με το εναλλακτικό της μολύβι αλλά επειδή είχε ήδη γράψει αρκετά και ήταν κουρασμένη τη ρώτησα αν ήθελε να γράψει "αγαπώ βάζω θρίλερ" και μου επιβεβαίωσε πως αυτό ήθελε να γράψει.

Τον τελευταίο καιρό της αρέσει πολύ να βλέπει θρίλερ (για την ηλικία της) και μου το ζητάει συχνά από το λεξιλόγιο της. Μάλιστα εκείνες τις μέρες βλέπαμε τη σειρά Ανατριχίλες. Την επόμενη φορά της ζήτησα να γράψει τη λέξη θρίλερ και με το εναλλακτικό της μολύβι και να προσθέσει μερικές μικρές λέξεις στο γράψιμο της για να είναι πιο σωστό.

Είναι σημαντικό, όποιος υποστηρίζει έναν χρήστη εναλλακτικής επικοινωνίας, να γνωρίζει τις συνήθειες του, έτσι ώστε να καταλαβαίνει πιο εύκολα το νόημα των μηνυμάτων του. Ακόμα, αν δεν γνωρίζει κάτι ή δεν είναι σίγουρος, να ρωτάει τον ίδιο τον χρήστη και τα άτομα που είναι πιο κοντά του. Γι' αυτό και εμένα δεν μου έκανε εντύπωση που η Ιόλη διάλεξε ως αγαπημένη της στιγμή της μέρας, την ώρα που τρώει και συνήθως διαβάζουμε κάποιο λογοτεχνικό βιβλίο ή βλέπουμε κάτι στην τηλεόραση. Με εξέπληξε όμως ευχάριστα που έγραψε πρώτα για το διάβασμα.