Συναίνεση, εκφοβισμός και υπεράσπιση των δικαιωμάτων μου

Για το τέλος της σχολικής μας χρονιάς ασχοληθήκαμε με κάποια θέματα που είναι σημαντικά και για τα δύο μου κορίτσια, τη συναίνεση, τον εκφοβισμό και την υπεράσπιση των δικαιωμάτων μας.

Στη διάρκεια των μαθημάτων μας, διαβάσαμε δύο πολύ δυνατά βιβλία, το "Συναίνεση (για παιδιά!)", Rachael Brian και το "Η μέρα που έγινα και εγώ λύκος", Amelie Javaux. Μας έδωσαν και τα δύο τροφή για συζήτηση και έγιναν αφορμή για να δείξω στην Ιόλη το λεξιλόγιο που μπορεί να τη βοηθήσει να υπερασπιστεί τον εαυτό της σε διάφορες καταστάσεις. Ακόμα εξασκήσαμε το λεξιλόγιο αυτό με μικρά σκετσάκια και παιχνίδι ρόλων.

Αρχικά διαβάσαμε το "Συναίνεση (για παιδιά!)" και καθώς διάβαζα, κάναμε μια μικρή συζήτηση, ενώ προσπαθούσα να τους δίνω κάποια παραδείγματα από τη δική μας εμπειρία. Μιλήσαμε για τα όρια μας, αλλά και για τα όρια των άλλων. Πώς μπορούμε να υπερασπιστούμε τα όρια μας αλλά και πως πρέπει να προσέχουμε να μην ξεπερνάμε τα όρια των άλλων. Παράλληλα, έκανα modeling μερικά σημαντικά μηνύματα και έννοιες του βιβλίου:

Συμφωνώ

Διαφωνώ

Το σώμα μου είναι δικό μου

Εγώ αποφασίζω

Όταν έχω πρόβλημα το λέω σε έναν μεγάλο

Στο δάσκαλο, στους γονείς

Πώς ξέρω αν είναι ναι;

Πρώτα ρωτάω

Ακούω την απάντηση

Όχι Ναι

Βλέπω πώς αισθάνεται κάποιος

Μπορώ να αποφασίσω κάτι και να αλλάξω (απόφαση)

Μπορεί κάποιος να είναι καλός και μετά κακός

Το βιβλίο έχει αρκετά κεφάλαια και είναι σε μορφή κόμικ. Ενώ είναι επεξηγηματικό, μπορεί να χρειαστεί και κάποιες επιπλέον επεξηγήσεις και συζήτηση.

Αφού ολοκληρώσαμε το διάβασμα του βιβλίου, έδειξα στην Ιόλη τους διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους μπορεί να συμφωνήσει, να διαφωνήσει ή τι μπορεί να πει όταν δεν είναι σίγουρη ή χρειάζεται λίγο χρόνο για να αποφασίσει.

Όταν συμφωνεί...

Ναι

Εντάξει

Συμφωνώ

Θέλω

Είμαι έτοιμη

Όταν διαφωνεί, ή όταν κάποιος κάνει κάτι που την προσβάλλει ή ξεπερνά τα όρια της...

Όχι

Διαφωνώ

Δε θέλω

Δεν μου αρέσει αυτό

Θα προτιμούσα να μην το κάνεις αυτό

Παρακαλώ μην το κάνεις αυτό

Μην το κάνεις αυτό

Σταμάτα

Εσύ σταματάς

Μην αγγίζεις

Άφησε με

Αυτό είναι αγένεια

Όταν δεν έχει αποφασίσει ακόμα, χρειάζεται λίγο χρόνο...

Ίσως

Δεν είμαι σίγουρη

Σε λίγο

Παρακαλώ κάνε λίγο υπομονή

Περίμενε

Τα περισσότερα από αυτά τα έχουμε ως έτοιμες φράσεις στις κατηγορίες Κουβεντούλα, Φράσεις και Βοήθεια, ενώ κάποια άλλα της έδειξα πώς να τα σχηματίζει λέξη λέξη. Της εξήγησα πως ανάλογα με την κατάσταση, μπορούμε να πούμε κάτι πιο ευγενικά, όπως το "Παρακαλώ μην το κάνεις αυτό" ή πιο αυστηρά, όπως το "Άφησε με!" ή "Αυτό είναι αγένεια!".

Στη συνέχεια διαβάσαμε και το βιβλίο "Η μέρα που έγινα και εγώ λύκος" και είδαμε πόσο εύκολο είναι να περάσει κάποιος από την πλευρά του θύματος, σε εκείνη του θύτη. Επιπλέον, τονίσαμε για μια ακόμη φορά πως αυτό που πραγματικά βοηθάει στη λύση του προβλήματος είναι η συζήτηση με τους γονείς μας ή κάποιον άλλον ενήλικα που εμπιστευόμαστε.

Σε κάποια σημεία του βιβλίου περιγράφονται σκηνές εκφοβισμού μεταξύ των παιδιών. Τις ρώτησα τι θα μπορούσαν αυτές να πουν ή να κάνουν, αν βρίσκονταν στη θέση του θύματος ή στη θέση ενός παρατηρητή.

Στη σκηνή με το αγόρι που είναι θύμα εκφοβισμού, τις ρώτησα αν αυτό που κάνει η Σάρλοτ (γίνεται και αυτή "λύκος") είναι σωστό. Μου είπαν και οι δύο όχι. Τις ρώτησα τι θα έκαναν αυτές αν βρίσκονταν στη θέση του θύματος και στη θέση του παρατηρητή. Η Ιόλη είπε για το αγόρι "λέω σταματώ" (θα έλεγα σταμάτα) και αν ήταν στη θέση της Σάρλοτ θα έλεγε στο αγόρι "έρχομαι μια αγκαλιά κάνω" (έρχομαι να σε κάνω μια αγκαλιά). Η Μελίνα είπε ότι και στις δύο περιπτώσεις θα φώναζε το δάσκαλο/ δασκάλα. Τους είπα πως σκέφτηκαν σωστά, ότι από τη μία πρέπει να υπερασπιζόμαστε τον εαυτό μας και τους άλλους, προσφέροντας παρηγοριά σε αυτόν που είναι θύμα και από την άλλη ότι αν τα πράγματα είναι άσχημα, πρέπει να μιλάμε σε έναν έμπιστο ενήλικα. Ακόμα έδειξα στην Ιόλη κάποια πράγματα που θα έλεγα εγώ στη θέση του αγοριού, όπως "δε μου αρέσει αυτό", "σταμάτα", "άφησέ με", "είσαι κακιά" κλπ. Επίσης της έδειξα πώς θα μπορούσε να ενημερώσει κάποιον ενήλικα όταν κάποιος την εκφοβίζει, "Αυτή με κοροϊδεύει", "Με λέει ανόητη", κλπ.

Με αφορμή το βιβλίο αυτό, συζητήσαμε και τους λόγους που κάποιος γίνεται θύτης, δηλαδή πώς φτάνει στο σημείο να εκφοβίζει τους άλλους. Στο βιβλίο έχει ένα σημείο που αναφέρει το θέμα αυτό, ότι η Σάρλοτ γίνεται και αυτή λύκος γιατί αυτό την κάνει να νιώσει πιο δυνατή και αποδεκτή για λίγο. Μιλήσαμε και για την Άγκνες που είναι αυτή που ξεκίνησε τον εκφοβισμό. Τους είπα πως ίσως να είναι και αυτή θύμα, ίσως να δέχεται και αυτή εκφοβισμό κάπου αλλού (π.χ. στο σπίτι της) και να νιώθει την ανάγκη να εκφοβίζει με τη σειρά της αυτούς που θεωρεί αδύναμους.

Μια άλλη περίπτωση που αφορά την υπεράσπιση των δικαιωμάτων κυρίως της Ιόλης, είναι και το δικαίωμα της να μην την αγνοούν και να της απευθύνουν το λόγο. Η Μελίνα δεν έχει τέτοια προβλήματα γιατί είναι δυναμική και κάνει αισθητή την παρουσία της στο χώρο. Η Ιόλη από την άλλη, αντιμετωπίζει αρκετές φορές το πρόβλημα αυτό. Λόγω της αναπηρίας της, κάποιοι δεν θεωρούν ότι μπορούν να μιλήσουν σε αυτήν και μιλούν στους άλλους γι' αυτή. Μερικοί δεν το κάνουν επίτηδες, για παράδειγμα κάποια παιδιά που δεν την έχουν συνηθίσει, μπορεί μερικές φορές να την αγνοούν ή να ρωτάνε εμάς κάτι που αφορά αυτήν. Από την άλλη έχουν υπάρξει φορές που κάποιος ενήλικας, έχει μιλήσει υποτιμητικά μπροστά της, γι' αυτήν. Η δεύτερη περίπτωση ευτυχώς συμβαίνει σπάνια. Στο μυαλό μου έρχονται δύο περιπτώσεις που μας έκαναν να νιώσουμε όλους άσχημα, μία παλιότερα με μια δασκάλα της ειδικής αγωγής και μία πιο πρόσφατα με κάποιο γιατρό που ευτυχώς δεν ανήκει στην ομάδα που την παρακολουθεί.

Όπως και να έχει, εκτός από τη δική μας παρέμβαση, είναι σημαντικό να μπορεί και η ίδια να υπερασπιστεί τον εαυτό της σε τέτοιες καταστάσεις. Τόσο ενημερώνοντας ευγενικά τους άλλους για τον τρόπο που επικοινωνεί και ζητώντας τους να μιλάνε σε εκείνη, όσο και απαιτώντας σεβασμό από κάποιους που γίνονται αγενείς.

Της έδειξα λοιπόν κάποιες έτοιμες φράσεις αλλά και προτάσεις που μπορεί να φτιάξει λέξη λέξη, από το σύστημα επικοινωνίας της, για να υπερασπιστεί τον εαυτό της σε περιπτώσεις που κάποιος την αγνοεί ή την υποτιμά...

Χρησιμοποιώ αυτή τη συσκευή επικοινωνίας για να μιλάω

Μιλάω με συσκευή επικοινωνίας

Εσύ μιλάς σε εμένα

Μίλα σε εμένα

Είμαι εδώ ακούω

Καταλαβαίνω

Κοίταξε με!

Με ακούς;

Αυτό είναι αγένεια!

Δεν είμαι μωρό!

Για το τελευταίο μας μάθημα, είχα ετοιμάσει χαρτάκια με διάφορα σενάρια, για να παίξουμε μικρά σκετσάκια. Έβαλα τα χαρτάκια σε ένα σακουλάκι και η κάθε μία έπρεπε να τραβήξει στην τύχη ένα χαρτάκι για να παίξει τον αντίστοιχο ρόλο (του αποδέκτη μιας αρνητικής ή μη επιθυμητής συμπεριφοράς). Οι υπόλοιποι κάναμε αυτούς που είχαν τις μη επιθυμητές συμπεριφορές.

Τα σενάρια που είχα βάλει στα χαρτάκια ήταν τα ακόλουθα:

-Μια φίλη, μου λέει να φοράω συνέχεια ροζ, αλλιώς δε θα με έχει φίλη.

-Ένα αγόρι λέει μπροστά σε όλους ότι είμαι η κοπέλα του, ενώ εγώ δεν θέλω.

-Μια δασκάλα μας βάζει να ακούσουμε τραγούδια για πολύ μικρά παιδιά και τα βαριέμαι.

-Κάποιος μιλάει στους γονείς μου και λέει προσβλητικά πράγματα για εμένα μπροστά μου.

-Ένας άγνωστος άντρας με πλησιάζει και μου λέει πόσο όμορφη είμαι.

Διάλεξε πρώτη η Μελίνα και της έτυχε το χαρτάκι με τη δασκάλα που βάζει τραγούδια για μικρά παιδιά και είπε ότι θα έλεγε "δεν είμαι μωρό" και "βαριέμαι". Τα έκανα modeling στον υπολογιστή της Ιόλης και πρόσθεσα και μερικά ακόμα, "είμαι δώδεκα χρονών", "χρειάζομαι κάτι άλλο παρακαλώ". Εδώ τους επισήμανα ότι η πρόθεση της δασκάλας δεν ήταν κακή, οπότε είναι καλό να πούμε αυτό που θέλουμε με ευγενικό τρόπο.

Στην Ιόλη έτυχε αυτό με το αγόρι που λέει ότι είναι η κοπέλα του, ενώ αυτή δε θέλει και το παίξαμε σκετσάκι με τις Barbie. Όταν το αγόρι, της έλεγε ότι είναι το κορίτσι του, η Ιόλη είπε "εγώ δε νομίζω" και "δεν θέλω καλύτερος φίλος", ενώ πήρε από μόνη της και το ρόλο του αγοριού που φλέρταρε, λέγοντας "είσαι κούκλα εσύ", και κοίταξε την κούκλα. Αυτή τη φορά απάντησε στο αγόρι η Μελίνα, παίρνοντας το ρόλο της κούκλας, "Άφησέ με ήσυχη", οπότε το έδειξα και αυτό στον υπολογιστή.

Η Μελίνα τράβηξε δύο χαρτάκια. Το ένα ήταν ότι την πλησιάζει ένας άγνωστος άντρας και είπε ότι θα έφευγε και θα το έλεγε σε κάποιο ενήλικα, τους γονείς της ή το δάσκαλο κλπ. Το άλλο ήταν με τη φίλη και είπε ότι δεν έχει δικαίωμα να της λέει τι θα φορέσει γιατί αυτή αποφασίζει τι ρούχα θα βάλει.

Μετά, στην Ιόλη έτυχε αυτό που κάποιος μιλάει προσβλητικά μπροστά της για εκείνη και τους έφερα ως παράδειγμα, αυτό που είχε πει παλιά εκείνη η δασκάλα που την είχε υποτιμήσει. Τη ρώτησα τι θα της έλεγε τώρα. Δεν είπε πολλά γιατί ήταν κουρασμένη, αλλά είπε "εκνευριστικό" και "μπορώ καλύτερα" (η δασκάλα είχε πει ότι η Ιόλη δε μπορεί να μάθει κάποια πράγματα). Της έκανα και εγώ modeling κάποια πράγματα από αυτά που της είχα δείξει και την προηγούμενη φορά σχετικά με αυτές τις περιπτώσεις, "μίλα σε εμένα", "ακούω είμαι εδώ", "δεν μου αρέσει αυτό που λες", "μπορώ να μάθω" κλπ. Εντωμεταξύ η Μελίνα δεν μπορούσε να πιστέψει ότι κάποιος μίλησε έτσι υποτιμητικά για την αδερφή της. Χαίρομαι που θεωρεί δεδομένο το δικαίωμα της Ιόλης στη μάθηση.