Τι κάνω μετά; Μέρος 2: Λόγοι που επικοινωνούμε και χρήσιμες μέθοδοι
Έγινε ενημέρωση: 26 Σεπ 2022
Αυτό είναι το δεύτερο μέρος σχετικά με το πώς μπορούμε να υποστηρίξουμε ένα χρήστη εναλλακτικής επικοινωνίας να γίνει περισσότερο αυτόνομος και ανεξάρτητος. Αν δεν έχετε διαβάσει το πρώτο μέρος, μπορείτε να το διαβάσετε εδώ Τι κάνω μετά; Μέρος 1: Δεξιότητες επικοινωνίας.
Λόγοι που επικοινωνούμε
Ένα άλλο πολύ σημαντικό κομμάτι που πρέπει να έχουμε υπόψη μας όταν δουλεύουμε με ένα χρήστη εναλλακτικής επικοινωνίας είναι να του δίνουμε ευκαιρίες να επικοινωνήσει για διάφορους λόγους και όχι μόνο π.χ. για τις βασικές ανάγκες και τα θέλω του.
Στην εικόνα φαίνεται ένα άλλο μήνυμα της Ιόλης, και αυτό αγαπημένο, γιατί ο λόγος που επικοινωνεί εδώ είναι ο εσωτερικός διάλογος. Την ώρα του μαθήματος με τη δασκάλα της, η Ιόλη μέσα στο μυαλό της φαίνεται ότι σκεφτόταν κάτι άλλο από το μάθημα. Έφτιαχνε λίστα για το τι θα πάρει μαζί της στις διακοπές, αφού θα πηγαίναμε την επόμενη μέρα!
Κάποιοι από τους λόγους για τους οποίους επικοινωνούμε (από ένα σχήμα της Kate Ahern που παραθέτω στο τέλος του post σε αρχείο pdf):
Για να μοιραστούμε πληροφορίες (γνώμη, συναισθήματα, ιδέες, πληροφορίες για τον κόσμο, να απαντήσουμε κάτι, να σχολιάσουμε κάτι)
Για να αλληλεπιδράσουμε και να συνδεθούμε με άλλους ανθρώπους (να πούμε μια ιστορία/ τα νέα μας, να θυμηθούμε κάτι που έγινε, να πούμε μια φανταστική ιστορία, να πούμε ένα ανέκδοτο, να κάνουμε μια ερώτηση, να ξεκινήσουμε/ συνεχίσουμε/ τερματίσουμε ένα διάλογο)
Για κοινωνική εθιμοτυπία (καλοί τρόποι, χαιρετισμοί, έκφραση ευγνωμοσύνης/ εκτίμησης)
Για να εκφράσουμε βασικές ανάγκες και θέλω (να ειδοποιήσουμε όταν έχουμε κάποιο πρόβλημα, να ζητήσουμε να κάνουμε κάτι, να ζητήσουμε βοήθεια, να ζητήσουμε κάποιον άνθρωπο, να εκφράσουμε ελπίδες και όνειρα, να αρνηθούμε/ διαμαρτυρηθούμε)
Για εσωτερικό διάλογο (να θυμηθούμε κάτι, να παρατηρήσουμε τον κόσμο γύρω μας, να πάρουμε σημαντικές αποφάσεις, να βρίσκουμε λύσεις σε προβλήματα, να φανταζόμαστε, να αυτορρυθμιζόμαστε)
Όπως και οι άνθρωποι που μιλάνε με το στόμα, έτσι και αυτοί που χρησιμοποιούν εναλλακτική επικοινωνία πρέπει να έχουν ευκαιρίες για να επικοινωνούν για όλους αυτούς τους λόγους.
Με την Ιόλη πάντα προσπαθούμε να έχουμε ένα φυσικό διάλογο και όταν κάνουμε modeling, οπότε έτσι καλύπτουμε πολλούς από τους λόγους επικοινωνίας. Μπορεί για παράδειγμα να πειράζω την αδερφή της και να το κάνω modeling στον υπολογιστή, να λέμε τα νέα μας σε κάποιον ή να σχεδιάζουμε ένα ταξίδι που θα κάνουμε, να σχολιάζουμε κάτι που βλέπουμε στην τηλεόραση, να της δείχνω πώς μπορεί να διαμαρτυρηθεί για κάτι κ.α.
Κάποιους τομείς όμως τους δουλεύουμε λίγο περισσότερο, για παράδειγμα την εξιστόρηση (retell) που τη δουλεύουμε και στο μάθημα ανάγνωσης κειμένων, που διαβάζει ανεξάρτητη (guided / close reading). Ένα παράδειγμα για το πώς μπορούμε να δουλέψουμε την εξιστόρηση αναφέρω στο μάθημα Ο μικρός Κοπέρνικος και το πάρκο των δεινοσαύρων. Στο post Επικοινωνία και δύσκολες καταστάσεις αναφέρω κάποιους άλλους σημαντικούς λόγους για τους οποίους επικοινωνούμε και πώς μπορούμε να τους δουλέψουμε, ενώ ιδέες για τον κοινωνικό διάλογο μπορείτε να βρείτε στο post Συμβολικό παιχνίδι και παιχνίδι ρόλων.
Μέθοδοι που μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε για την εκμάθηση ενός συστήματος επικοινωνίας, εκτός από το modeling
Στα μαθήματα που κάναμε με τα βιβλία έχω αναφέρει παραδείγματα για το πώς χρησιμοποιούμε τις ακόλουθες μεθόδους. Κάτω από κάθε μέθοδο θα σημειώσω σε ποιο post έχω αναφερθεί σε αυτήν.
Scaffolding
Όταν βοηθούμε το χρήστη εναλλακτικής επικοινωνίας να σχηματίσει το μήνυμά του. Μπορούμε να του υπενθυμίσουμε τις κατηγορίες που μπορεί να χρησιμοποιήσει, να του τις δείξουμε, ή να τον πάμε εμείς σε κάποια κατηγορία.
Προσπαθούμε να μην υπερβάλλουμε με τη βοήθεια και να την παρέχουμε μόνο όταν χρειάζεται. Είχα διαβάσει κάπου μια μεταφορά για το scaffolding. Είναι όπως σε ένα σπίτι που φτιάχνουμε, που μπορεί να χρειαστεί να βάλουμε υποστηρίγματα καθώς το χτίζουμε. Αν όμως βάλουμε παρά πολλά, όταν τα αφαιρέσουμε, το σπίτι θα πέσει. Έτσι και ο χρήστης εναλλακτικής επικοινωνίας αν έχει συνηθίσει στη βοήθεια, μετά θα είναι δύσκολο να επικοινωνήσει μόνος του.
Στο ακόλουθο σχήμα από Kate Ahern και Shelane Nielsen, φαίνεται η ιεραρχία με βάση την οποία μπορούμε να προσφέρουμε βοήθεια χωρίς να είμαστε πολύ επεμβατικοί εκεί που δεν χρειάζεται.
Ένα παράδειγμα για το scaffolding μπορείτε να δείτε στο post Φίλοι πάνω κάτω, στη δραστηριότητα που φτιάχναμε τα διαμερίσματα.
Expanding
Όταν προσθέτουμε κάτι σε αυτό που είπε ο χρήστης εναλλακτικής επικοινωνίας. Συνεχίζουμε δηλαδή την κουβέντα για αυτό που έχει ξεκινήσει εκείνος. Για παράδειγμα αν ο χρήστης πει "παραλία", τότε εμείς μπορούμε να δείξουμε στον υπολογιστή "μου αρέσει πολύ παραλία", "πάω παραλία απόγευμα" κ.α. (μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε και πιο σωστές προτάσεις).
Recasting
Όταν λέμε ξανά το μήνυμα του χρήστη με πιο σωστή πρόταση. Αν π.χ. πει "μπορώ παραλία", εμείς μπορούμε να πούμε: Νομίζω ότι με ρωτάς "Μπορώ να πάω παραλία;".
Στην πράξη αυτές οι μέθοδοι συνήθως συνδυάζονται. Αν πει "μπορώ παραλία", εμείς μπορούμε να πούμε: Νομίζω ότι με ρωτάς "Μπορώ να πάω παραλία;", και μετά να προσθέσουμε κάτι ακόμα στο διάλογο "Θέλω και εγώ να πάω", "Πάμε το απόγευμα".
Αυτές τις δύο μεθόδους τις χρησιμοποιώ στην πραγματικότητα συνέχεια και στα μαθήματα μας και στην καθημερινότητα. Στο post Ο πρίγκιπας με τα τρία πεπρωμένα αναφέρομαι σε αυτές όταν μιλούσαμε με την Ιόλη για το βιβλίο.
Visuals
Μπορεί να είναι εκτυπωμένες εικόνες, σχεδιαγράμματα, φωτογραφίες ή σύμβολα που τα χρησιμοποιούμε για να κατανοήσει καλύτερα ο χρήστης κάτι που του δείχνουμε ή μπορούν να τον βοηθήσουν να εκφραστεί καλύτερα. Για παράδειγμα ένα ημερολόγιο με εικόνες για το ποιες δραστηριότητες κάνουμε μέσα στη μέρα, είναι ένα είδος visual. Βοηθάει καλύτερα το χρήστη να κατανοήσει τις έννοιες του χρόνου (τι κάναμε πριν, τι κάνουμε τώρα, τι θα κάνουμε μετά) και ταυτόχρονα τον βοηθάει να οργανώσει καλύτερα την επικοινωνία του για να πει τι έκανε πριν ή να διαλέξει τι θα κάνει μετά κλπ.
Στα μαθήματα με τα βιβλία χρησιμοποιήσαμε κυρίως κολάζ από φωτογραφίες ως ένα είδος visual. Οι φωτογραφίες βοηθούν και την Ιόλη αλλά και τη Μελίνα να θυμηθούν πράγματα που έχουμε ήδη πει για κάτι και να οργανώσουν καλύτερα την επικοινωνία τους. Έχουμε χρησιμοποιήσει τις φωτογραφίες σε διάφορα μαθήματά μας, όπως π.χ. στα: Το σπίτι μας κινδυνεύει και Ένας κήπος στην τάξη μας.
Descriptive teaching
Όταν λέμε κάτι περιγραφικά και όχι με τον ορισμό του. Το χρησιμοποιούμε όταν δεν έχουμε τη λέξη στο σύστημα επικοινωνίας. Κάνουμε την περιγραφή χρησιμοποιώντας βασικές λέξεις.
Έχω αναφερθεί ξανά σε αυτή τη μέθοδο στο μάθημα Το σπίτι μας κινδυνεύει.
Πώς θα ξέρουμε σε ποιο στάδιο βρίσκεται ο χρήστης εναλλακτικής επικοινωνίας για να μπορέσουμε να τον βοηθήσουμε καλύτερα;
Στο κομμάτι αυτό με έχει βοηθήσει η δυναμική αξιολόγηση που προσπαθώ να κάνω στην Ιόλη. Δηλαδή παρατηρώ τον τρόπο που επικοινωνεί και καταγράφω κάποιες προσπάθειες επικοινωνίας της, ιδίως όταν καταφέρνει κάτι το οποίο δεν έκανε πριν ή δεν το έκανε τόσο συχνά. Επίσης καταγράφω τα κομμάτια που πιστεύω ότι δυσκολεύεται για να δω πώς μπορούμε να τα δουλέψουμε περισσότερο. Μια φορά το χρόνο, χρησιμοποιώ και το DAGG-2, ένα δωρεάν εργαλείο αξιολόγησης από την Tobii, που με βοηθάει να βλέπω την πρόοδο της. Τσεκάρω δηλαδή αυτά που νομίζω ότι έχει κατακτήσει σε μεγάλο βαθμό από κάθε κατηγορία δεξιοτήτων επικοινωνίας. Ακόμα με βοηθάει να σημειώνω δίπλα στην κάθε δεξιότητα αν χρειάζεται ακόμα αρκετή βοήθεια γι' αυτή (scaffolding) ή αν την κάνει πιο ανεξάρτητα. Με τον τρόπο αυτό μπορώ να δω πιο εύκολα σε ποιον τομέα χρειάζεται να δουλέψουμε περισσότερο και σχεδιάζω τους στόχους και την παρέμβαση για την επόμενη χρονιά.
Χρήσιμα links για τα επόμενα βήματα στην επικοινωνία:
Το σχήμα με τους λόγους για τους οποίους επικοινωνούμε, από την Kate Ahern, σε αρχείο pdf:
Σχόλια