Μικρές κυρίες - περιγραφές, συναισθήματα και παιχνίδι ρόλων

Λίγο πριν τα περσινά Χριστούγεννα ξεκινήσαμε ένα από τα αγαπημένα μου βιβλία κλασσικής λογοτεχνίας, το "Μικρές κυρίες".

Υπάρχουν πολλές εκδόσεις του βιβλίου, όμως επέλεξα αυτή των Αντώνη Παπαθεοδούλου, Ίρις Σαμαρτζή. Ανήκει στη συλλογή "Μικρά μεγάλα κλασσικά" των εκδόσεων Παπαδόπουλος, έχει μικρό κείμενο και σχετικά λίγες σελίδες, χωρίς όμως να υπεραπλοποιεί την ιστορία. Είναι γραμμένο με τρόπο που μπορεί να κρατήσει το ενδιαφέρον και σε μεγαλύτερα παιδιά.

Μας πήρε αρκετά μαθήματα μέχρι η Ιόλη να ολοκληρώσει την ανάγνωση του βιβλίου. Κάποιες μέρες διάβαζε αρκετές σελίδες και κάποιες άλλες μία ή δύο τη φορά. Τις μέρες που ήταν πιο καλά έδειχνε να απολαμβάνει την ιστορία. Κατά τη διάρκεια της ανάγνωσης, ο σκοπός μας ήταν να περιγράψουμε τις προσωπικότητες των τεσσάρων αδερφών και να δούμε πώς αυτές διαμορφώνονται μέχρι το τέλος της ιστορίας. Το βιβλίο αυτό είναι πολύ ωραίο για να δουλέψουμε περιγραφές ατόμων και συναισθήματα και παρόλο που το κείμενο είναι μικρό, καταφέρνει να ζωντανέψει τους χαρακτήρες της ιστορίας, βοηθώντας μας να τους γνωρίσουμε καλύτερα.

Όταν οι περιγραφές ήταν λέξεις που υπήρχαν στο σύστημα της Ιόλης, όπως αστεία, καλή, ακατάστατη κλπ, την προέτρεπα να επιλέξει έναν χαρακτηρισμό από το σύστημά της. Μπορεί δηλαδή να της έλεγα "Πώς θα χαρακτήριζες τη Τζο με βάση αυτό που διάβασες;", ή σε σημεία που μιλούσαν για όλα τα κορίτσια, μπορεί να την άφηνα να επιλέξει πρώτα την περιγραφή και μετά να τη ρωτούσα με επιλογές για ποιο κορίτσι το λέει. Όταν οι περιγραφές ήταν πιο δύσκολο να εκφραστούν μέσα από το σύστημά της, πχ βιβλιοφάγος, ή όταν η Ιόλη ήταν πιο κουρασμένη και δε μπορούσε να συγκεντρωθεί, της έδινα τέσσερις επιλογές για να διαλέξει το χαρακτηρισμό. Στη συνέχεια της έδειχνα πώς μπορεί να πει περιγραφικά αυτούς τους χαρακτηρισμούς που δεν έχει στο λεξιλόγιο της, πχ βιβλιοφάγος = αγαπάει τα βιβλία, ή της έδειχνα πού βρίσκονται κάποιοι άλλοι που δεν τους χρησιμοποιεί συχνά, όπως το συμπονετική.

Ιδίως στα πρώτα μαθήματα που είχε περισσότερη όρεξη, η Ιόλη ήταν πολύ καλή στο να επιλέγει κατάλληλους χαρακτηρισμούς για τα κορίτσια, είτε μέσα από το λεξιλόγιο της, είτε από επιλογές. Μια από τις αγαπημένες μου στιγμές όμως ήταν όταν είπε "μπούφος, μου αρέσει" για ένα από τα κορίτσια σε μια αστεία σκηνή που τα κορίτσια παίζουν θέατρο και γκρεμίζουν το σκηνικό.

Ακόμα όταν χαρακτηρίζαμε την Έιμι, κατάφερε να μου δικαιολογήσει και γιατί την περιγράφει με τον τρόπο αυτό: "Κακιά λυπημένη έξω θέατρο" (είναι κακιά και λυπημένη γιατί δεν την πήραν έξω στο θέατρο). Η πρόσβαση της στον υπολογιστή δεν ήταν πολύ καλή οπότε τη βοήθησα λίγο στην πλοήγηση στις κατηγορίες. Έβλεπα δηλαδή ότι ήθελε να πάει στα μέρη για παράδειγμα, αλλά δεν μπορούσε και την πήγα εγώ.

Αφού διαβάσαμε όλο το βιβλίο και είδαμε και μια ταινία για τις "Μικρές κυρίες", θυμηθήκαμε πώς περιγράψαμε την κάθε μία, αλλά και τους λόγους για τους οποίους είχαμε επιλέξει ένα συγκεκριμένο χαρακτηρισμό. Για παράδειγμα, η Τζο είναι ακατάστατη, αφού συνέχεια λερώνει και χαλάει τα ρούχα της ή αντίστοιχα η Μπεθ είναι τακτική, αφού κάνει τις δουλειές του σπιτιού. Δείχνουμε με τον τρόπο αυτό, πώς να βγάζουμε συμπεράσματα από ένα κείμενο.

Το modeling που έκανα:

Έιμι

Είναι κακιά, εγωίστρια και ζηλιάρα γιατί χάλασε το μυθιστόρημα της αδερφής της επειδή δεν την πήρε μαζί στο θέατρο

Αυτής της αρέσει να ζωγραφίζει

Μπεθ

Ειναι τακτική γιατί κάνει τις δουλειές στο σπίτι

Είναι συμπονετική γιατί φροντίζει την οικογένεια της

Είναι ντροπαλή γιατί δεν πήγαινε εύκολα στους γείτονες

Αυτής της αρέσει η μουσική

Μεγκ

Είναι γκρινιάρα και λυπημένη γιατί δεν θέλει να είναι φτωχή

Αυτής της αρέσει να βοηθάει τους άλλους

Τζο

Είναι νευρική γιατί θυμώνει εύκολα

Είναι ακατάστατη γιατί χαλάει τα πράγματα της

Είναι γενναία γιατί έκοψε τα μαλλιά της για να βοηθήσει τον μπαμπά της

Αυτής της αρέσει να διαβάζει και να γράφει

Στο τέλος, ρώτησα τη Μελίνα και την Ιόλη με ποιο από τα κορίτσια πιστεύουν ότι μοιάζουν περισσότερο στο χαρακτήρα. Η Μελίνα είπε ότι μοιάζει με τη Τζο επειδή είναι νευρική, ακατάστατη και της αρέσουν πολύ τα βιβλία. Της είπα ότι και εγώ με τη Τζο ταυτιζόμουν ως παιδί, για τους ίδιους λόγους. Μετά η Μελίνα είπε ότι η Ιόλη μοιάζει πιο πολύ με τη Μπεθ επειδή είναι τακτική και συμπονετική και της αρέσει η μουσική. Ρώτησα την Ιόλη με επιλογές με ποια νομίζει ότι μοιάζει στο χαρακτήρα και επέλεξε και αυτή τη Μπεθ.

Θα αναρωτηθεί κανείς, πώς μπορούμε να καταλάβουμε ότι της Ιόλης της αρέσει η τάξη, ενώ λόγω της αναπηρίας της, δεν μπορεί να κάνει πράγματα ανεξάρτητη, πόσο μάλλον να σιγυρίσει ή να κάνει δουλειές του σπιτιού. Η απάντηση είναι με βάση αυτά που λέει από τον υπολογιστή της. Από όταν ήταν αρκετά μικρότερη, δεν παρέλειπε να αποκαλεί την αδερφή της, αλλά και εμένα "μελαχρινή ακατάστατη" και μπορούσαμε να δούμε στην έκφραση της ότι πραγματικά την ενοχλούσε όταν το σπίτι ήταν ακατάστατο. Μια φορά μου είχε πει μέχρι και να μαζέψω κάποια πράγματα που είχαν πέσει στο πάτωμα, συμπληρώνοντας ότι είναι "χάλια".

Ως τελευταία δραστηριότητα για το βιβλίο αυτό, κάναμε ένα παιχνίδι ρόλων. Η Ιόλη έπαιξε την Έιμι και η Μελίνα τη Τζο σε δύο σκηνές. Η πρώτη είναι αυτή που η Έιμι θέλει να ακολουθήσει τις αδελφές της στο θέατρο αλλά η Τζο αρνείται να την πάρουν μαζί και τότε η Έιμι θυμώνει και καταστρέφει το κείμενο που έγραφε η Τζο. Η δεύτερη είναι όταν η Έιμι τρέχει πίσω από τη Τζο που έχει πάει για πατινάζ και πέφτει μέσα στην παγωμένη λίμνη.

Ο διάλογος εξελίχθηκε κάπως έτσι...

Σκηνή 1:

Τ-> Τζο - Μελίνα

Ε -> Έιμι - Ιόλη

Τ: Έλα Μεγκ πάμε στο θέατρο

Ε: Θέατρο αυτό εγώ πάω μου αρέσει

Τ: Όχι δε γίνεται να έρθεις μαζί

Ε: Μπορώ; Μου αρέσει

Τ: Όχι σου λέω δε γίνεται

[Φεύγουν]

(Ε: Είναι άδικο. Σε συχαίνομαι)

Ε: Χρειάζομαι, δεν πηγαίνω, συχαίνομαι

Ε: Έχω μια ιδέα (θα χαλάσω το βιβλίο της)

[Γυρίζουν από το θέατρο]

Τ: Πού είναι το βιβλίο μου; Το έχασα

Ε: Καλά (να πάθεις)

Τ: Τι! εσύ το πήρες; Δεν σου ξαναμιλάω πότε!

Η Ιόλη είπε τα περισσότερα ανεξάρτητη, ενώ για το θέατρο την πήγα εγώ στα μέρη γιατί είδα ότι προσπαθούσε να πάει και δεν τα κατάφερνε. Το κείμενο στην παρένθεση είναι πράγματα που της έκανα modeling για το τι θα μπορούσε να πει σε εκείνες τις στιγμές.

Στη δεύτερη σκηνή συμμετείχε κυρίως στην αρχή. Στο σημείο που η Τζο με τον Λόρι φεύγουν για πατινάζ, αρχικά η Ιόλη ως Έιμι σκέφτηκε "Είναι στο δρόμο, είναι χαρούμενη. Αυτό μου αρέσει κάνω" και στη συνέχεια "φώναξε" στη Τζο "Εσύ μακριά πας, μου αρέσει κάνω, έρχομαι!". Στη συνέχεια δεν είχε πολύ όρεξη να συμμετέχει, αλλά η σκηνή αυτή μου έδωσε την ευκαιρία να κάνω modeling δύο πολύ σημαντικές φράσεις, που τις έχουμε στην κατηγορία με τις γρήγορες φράσεις, το "Περίμενε!", για τη στιγμή που έτρεχε πίσω από τη Τζο και το "Βοήθεια!", όταν η Έιμι πέφτει μέσα στον πάγο.

Για να κάνουμε πιο ζωντανό το παιχνίδι ρόλων, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε κούκλες ή Playmobil για να αναπαραστήσουμε τις σκηνές. Στο παιχνίδι μας, η Μελίνα έστησε τα σκηνικά, ενώ μόλις τελειώσαμε έβγαλε φωτογραφίες για να φτιάξουμε ένα βιβλίο κόμιξ με αυτές και τους διαλόγους που έκαναν τα κορίτσια. Το σημείο όπου η Έιμι τρέχει πίσω από τη Τζο και τον Λόρι και πέφτει μέσα στον πάγο, από τη δεύτερη σκηνή που παίξαμε:

Συνήθως όταν δουλεύουμε με την Ιόλη, περιμένω να δω τι θα πει ανεξάρτητη και την υποστηρίζω όσο χρειάζεται. Μπορεί να τη ρωτήσω για διευκρινήσεις, να ξαναπώ με λίγο καλύτερη πρόταση το μήνυμα της και να της συμπληρώσω με modeling κάποια πράγματα.

Σε χρήστες που είναι σε πιο αρχικό στάδιο στην επικοινωνία τους, κάνουμε πιο πολύ modeling με μικρές απλές προτάσεις και τους προτρέπουμε να συμμετέχουν σε κάποια σημεία. Για παράδειγμα στο σημείο που η Τζο και η Μεγκ φεύγουν για το θέατρο θα ξεκινούσα εγώ το διάλογο της Έιμι, "Δεν μου αρέσει. Θέλω να πάω" και στη συνέχεια θα πήγαινα στην κατηγορία Γνώμη και θα προσκαλούσα το χρήστη εναλλακτικής επικοινωνίας να πει και αυτός κάτι. Θα έλεγα δηλαδή... Εσύ τι θα έλεγες; Πώς θα σου φαινόταν αν σε άφηναν στο σπίτι; και θα αποκρινόμουν ανάλογα με την απάντηση του χρήστη. Αν πχ ο χρήστης πει "κακό", θα έλεγα, Ναι είναι κακό που δεν την πήραν μαζί, κάνοντας ταυτόχρονα modeling το είναι κακό. Αντίστοιχα, αν απαντούσε κάτι θετικό πχ "Μου αρέσει", θα έλεγα κάτι τέτοιο... Ναι, η Έιμι μπορεί να έλεγε: Μου αρέσει το θέατρο, θέλω να πάω. Είναι άδικο που δε με παίρνουν μαζί, κάνοντας ταυτόχρονα modeling τις λέξεις κλειδιά Μου αρέσει, θέλω να πάω, άδικο.

Σε κάθε περίπτωση, ο στόχος μας είναι να περάσουμε καλά και να είναι μια ευχάριστη δραστηριότητα για το χρήστη εναλλακτικής επικοινωνίας.

Ο διάλογος στα πλαίσια ενός παιχνιδιού ρόλων, δεν είναι κάτι εύκολο. Πέρασαν κάποια χρόνια για να ξεκινήσει η Ιόλη να συμμετέχει με αυτόν τον τρόπο στο συμβολικό παιχνίδι. Αρχικά χρησιμοποιούσε τον υπολογιστή της για να πει πράγματα που αφορούσαν αποκλειστικά τον εαυτό της, πχ ότι είχε ανάγκη να φάει, να ξεκουραστεί κλπ. Λίγο αργότερα, μέσα από εντατική παρέμβαση, μπορούσε να δίνει οδηγίες σχετικά με το πώς ήθελε να εξελιχθεί το παιχνίδι. Για παράδειγμα ότι η κούκλα τώρα θα φάει, θα πάει βόλτα κλπ. Πολύ αργότερα ξεκίνησε να συμμετέχει με διάλογο, δηλαδή να βάζει τον εαυτό της στη θέση του χαρακτήρα και να λέει κάτι που θα έλεγε ο χαρακτήρας σε μια συγκεκριμένη περίπτωση.

Όλο αυτό πήρε χρόνια, όμως από πολύ μικρή είχε την ευκαιρία να δει πώς είναι το συμβολικό παιχνίδι. Με την πρώτη της λογοθεραπεύτρια, έπαιζαν συχνά και μέσα από το modeling μπόρεσε να μάθει καλά το λεξιλόγιο της και πώς να κατευθύνει τις ενέργειες του άλλου μέσα από την επικοινωνία. Για παράδειγμα έπαιζαν κουκλόσπιτο και η λογοθεραπεύτρια έκανε modeling διάφορες καθημερινές ενέργειες και αντικείμενα, το κορίτσι τώρα θα φάει, θα κάτσει στην καρέκλα κλπ. Ταυτόχρονα, ανταποκρινόταν με θετικό τρόπο στην όποια επικοινωνία της Ιόλης. Επιπλέον, όταν έρχονταν οι ξαδέρφες των κοριτσιών, προσπαθούσα και εγώ να τις φέρνω κοντά για να παίξουν με κούκλες και η Ιόλη συμμετείχε με το δικό της τρόπο, όσο ήθελε.