Οι λύκοι μες στους τοίχους - φόβος, εξιστόρηση και γράψιμο τρομακτικής ιστορίας

Διαβάσαμε άλλο ένα βιβλίο με φοβερή εικονογράφηση και πολύ ενδιαφέρουσα ιστορία, το "Οι λύκοι μες στους τοίχους", Neil Gaiman, Dave McKean. Θα μπορούσε κανείς να το χαρακτηρίσει ως ένα σκοτεινό παραμύθι και ίσως δεν είναι κατάλληλο για μικρά παιδιά, αφού μπορεί να τα τρομάξει και έχει κρυμμένα μηνύματα που δεν θα καταλάβουν. Ήταν όμως ένα από τα αγαπημένα της Ιόλης και το διάβασε με μεγάλη όρεξη. 

Τράβηξε αμέσως την προσοχή της αφού είναι fan των τρομακτικών ιστοριών και μόλις το είδε είπε ότι της αρέσει, χαμογελώντας. Της πήρε 3-4 μαθήματα για να διαβάσει το βιβλίο και δεν τη διέκοπτα για να ευχαριστηθεί την ιστορία. Τη ρώτησα μόνο στην παρακάτω σελίδα τι νομίζει ότι θα γίνει και μου είπε "Φοβάμαι βλέπω λύκος". 

Για τη λέξη λύκος πήγε στα ζώα μόνη της αλλά δεν κατάφερε να το επιλέξει οπότε της έδωσα μερικές ευκαιρίες ακόμα. Στη συνέχεια σχολίασε και "εκνευριστικό μέσα θορυβώδεις" (αναφερόταν στους λύκους που ήταν μέσα στους τοίχους και έκαναν θόρυβο).

Μόλις το τελείωσε τη ρώτησα πώς της φάνηκε και μου είπε "φανταστικό". Συζητήσαμε ακόμα τι είδους βιβλίο νομίζουμε πως είναι. Δεν έχουμε κατηγορία με τα είδη των βιβλίων γι' αυτό χρησιμοποιήσαμε την κατηγορία για τις ταινίες. Μου είπε "θρίλερ" και όταν αναρωτήθηκα σε ποιο άλλο είδος θα μπορούσαμε να το βάλουμε μου είπε γελώντας "μουσική εκπομπή" και "κωμωδία". Το είπε αυτό γιατί έχει κάτι αστείες σκηνές με τους λύκους να κάνουν πάρτι, να χορεύουν και να τραγουδούν. Της είπα πως μπορούμε ακόμα να πούμε ότι είναι φαντασίας αφού δεν αναφέρεται σε ρεαλιστικά γεγονότα. Και ότι είναι ένα σκοτεινό παραμύθι. Έχει όμως και πλάκα. Μοιάζει με όνειρο, με εφιάλτη που όμως έχει και αστεία στοιχεία. Στοιχεία που δεν έχουν λογική. Όπως και σε ένα όνειρο. Εξάλλου ο συγγραφέας έχει πει ότι εμπνεύστηκε την ιστορία αυτή από ένα όνειρο της κόρης του. Καθώς της τα έλεγα αυτά της έκανα και κάποια από αυτά modeling.

Είναι σκοτεινό παραμύθι 

Έχει πλάκα 

Είναι αστείο 

Μοιάζει με όνειρο, εφιάλτη 

Συζητήσαμε για τους λύκους, τι άραγε να συμβολίζουν; Για να τη βοηθήσω, την πήγα στα συναισθήματα και τη ρώτησα αν ο λύκος συμβολίζει ένα συναίσθημα, ποιο μπορεί να είναι αυτό και μετά από κάποιες προσπάθειες μου είπε ότι συμβολίζει το συναίσθημα του φόβου "φοβάμαι". Της μίλησα λίγο παραπάνω γι' αυτό, ότι δηλαδή ο λύκος συμβολίζει το φόβο που δεν θέλουμε με τίποτα να συμβεί, γι' αυτό λέμε δε θα συμβεί σε εμάς. Επαναπαυόμαστε, δεν κάνουμε τίποτα μέχρι να συμβεί και σε εμάς. Ταυτόχρονα της έκανα modeling τα ακόλουθα από το σύστημα επικοινωνίας.

Φοβάμαι 

Δεν θέλω να γίνει κάτι 

Σκέφτομαι δεν θα γίνει σε εμένα 

Δεν κάνω τίποτα 

Δεν θέλω να το σκέφτομαι

Η Μελίνα πρόσθεσε ότι της θυμίζει και το βιβλίο "Κανονικά" που κάναμε την προηγούμενη φορά, αφού μιλάει για κάτι που δεν θέλουμε με τίποτα να συμβεί, όπως ο πόλεμος. Στη συνέχεια, συζητήσαμε λίγο για το ότι δεν γίνεται να φοβόμαστε συνέχεια, ότι καλό είναι να αποδεχτούμε το φόβο μας και να κάνουμε κάτι για να τον ξεπεράσουμε, όπως κάνει και η Λούσυ, η πρωταγωνίστρια του βιβλίου.

Δεν μπορώ να φοβάμαι συνέχεια 

Κάνω κάτι 

Ψάχνω λύση 

Λύνω το πρόβλημα

Ακόμα τις ρώτησα τι φοβούνται αυτές. Ήταν επηρεασμένες από ένα άλλο βιβλίο που διαβάζαμε εκείνη την εποχή, το "Η νύχτα της ζωντανής κούκλας", από τη σειρά Ανατριχίλες και μου απάντησαν και οι δύο το ίδιο. Η Μελίνα είπε τη μαριονέτα από το βιβλίο και η Ιόλη είπε "κούκλα".

Τέλος τους ανέφερα και το ρόλο της εικονογράφησης. Πώς δηλαδή καταφέρνει η εικονογράφηση του βιβλίου να δείξει το συναίσθημα του φόβου και της αγωνίας. Με σκούρα χρώματα, σκοτάδι, σκιά, ότι σε κάποια σημεία δε μας δείχνει ακριβώς τι συμβαίνει, το αφήνει στη φαντασία μας κ.α..

Θα ήθελα να κάνω μια παρένθεση σχετικά με τον τρόπο που δουλεύουμε. Όπως έχω αναφέρει και σε προηγούμενο post, όταν αναφέρομαι σε ερωτήσεις στα πλαίσια μιας συζήτησης, δεν εννοώ ερωτήσεις σε στυλ εξέτασης, αλλά ερωτήσεις που έχουν σκοπό να την προσκαλέσουν στη συζήτηση. Τέτοιου είδους ερωτήσεις μπορεί να είναι για παράδειγμα "Πώς σου φαίνεται η ιστορία;", "Αναρωτιέμαι τι νομίζεις ότι θα συμβεί;", "Πού λες να πάνε;" κλπ. Στο Rett University ο τρόπος αυτός για να κάνει κανείς ερωτήσεις αναφέρεται ως soft questioning. Αντίθετα οι ευθείς ερωτήσεις και οι εντολές όπως "τι είναι αυτό;", "πού πάνε;", "δείξε μου τον λύκο" κλπ μπορούν να αυξήσουν την απραξία του χρήστη επικοινωνίας και δεν συστήνονται.

Εξίσου σημαντικό είναι να θυμόμαστε ότι ο χρήστης επικοινωνίας δε χρειάζεται να απαντήσει πάντα κάτι με τον τρόπο που περιμένουμε εμείς. Κάποιες φορές μπορούμε να τον υποστηρίξουμε, πηγαίνοντας τον για παράδειγμα στην κατηγορία συναισθήματα, όταν θέλουμε να μιλήσουμε για το πώς νιώθουμε, αλλά πρέπει να έχει την ελευθερία να απαντήσει κάτι με το δικό του τρόπο. Ή να μην απαντήσει καθόλου αν δεν το επιθυμεί. Για παράδειγμα, μια μέρα που βλέπαμε με την Ιόλη φωτογραφίες, της έδειξα μία δική της λέγοντας "Πώς σου φαίνεται; Είσαι κούκλα στη φωτογραφία αυτή!". Κάποιος μπορεί να περίμενε μια απόκριση όπως μου αρέσει, ή δε μου αρέσει ή ωραία κλπ, κάποια λέξη δηλαδή από την κατηγορία Γνώμη ή την κατηγορία Περιγραφές, η Ιόλη όμως αποκρίθηκε με τη λέξη "Καθόλου" που βρίσκεται στις Ποσότητες. 

Τις ερωτήσεις που της κάνω τις δείχνω και με modeling στον υπολογιστή γιατί όσο σημαντικό είναι να μπορεί να συμμετέχει η Ιόλη απαντώντας σε μια ερώτηση, άλλο τόσο σημαντικό είναι και να μπορεί να κάνει η ίδια ερωτήσεις για κάτι όταν το επιλέξει. Στην πραγματικότητα είναι πολύ σημαντικό για την Ιόλη και κάνει συχνά ερωτήσεις για να ζητήσει διευκρινίσεις σχετικά με το πρόγραμμα της, αλλά και σχετικά με κάτι που θέλει πολύ να κάνει ή για κάτι που μπορεί να την αγχώνει, όπως πού θα πάμε, πότε θα κάνουμε κάτι, τι θα κάνουμε κλπ. 

Δεν πρέπει να ξεχνάμε πως ο στόχος μας πρέπει να είναι η κατάκτηση μιας αυτόνομης επικοινωνίας, δηλαδή ο χρήστης να μπορεί να πει ότι θέλει, σε όποιον θέλει και όποτε θέλει αυτός. Ακόμα κι αν χρειαστεί λίγη υποστήριξη για να το καταφέρει, το τελικό μήνυμα πρέπει να είναι δικό του, όχι κάτι που του ζητάμε εμείς να πει. Για να το πετύχει αυτό χρειάζεται να χρησιμοποιεί ένα πλήρες σύστημα επικοινωνίας, με λεξιλόγιο που να του επιτρέπει να πει οτιδήποτε θέλει και όχι μόνο μερικές επιλογές. Επιπλέον, χρειάζεται να του δείξουμε με modeling, πώς να χρησιμοποιεί το σύστημα αυτό και να αποκρινόμαστε θετικά σε κάθε προσπάθεια του για επικοινωνία. Κάποιες φορές μπορεί να φαίνεται πως τα μαθήματα μας είναι πιο οδηγούμενα, ότι την υποστηρίζω αρκετά, αλλά αυτό συμβαίνει ακριβώς επειδή είναι μαθήματα. Στην καθημερινότητα η επικοινωνία μας, αν και δεν είναι τέλεια, είναι πολύ πιο αυτόνομη και ανεξάρτητη.

Συνεχίζω λοιπόν με το βιβλίο, η τελευταία δραστηριότητα που κάναμε ήταν να γράψουμε τη δική μας τρομακτική ιστορία και να την εικονογραφήσουμε με κολάζ από σκίτσα μας, φωτογραφίες και εικόνες από το διαδίκτυο. Χρησιμοποιήσαμε τα εκτυπωμένα εναλλακτικά μολύβια της Ιόλης, που της δίνουν πρόσβαση σε όλο το αλφάβητο αλλά και σε κάποιες βασικές λέξεις και μας πήρε αρκετό καιρό να την τελειώσουμε, αφού το γράψιμο με το εναλλακτικό μολύβι είναι κουραστικό και χρονοβόρο.

Πριν ξεκινήσουμε το γράψιμο, της θύμισα πώς μπορούμε να εξιστορήσουμε κάτι. 

Καλό είναι να αναφέρουμε:

• Ποιοι είναι οι πρωταγωνιστές

• Πού εξελίσσεται η ιστορία 

• Πότε συνέβη (αν θέλουμε)

• Τι συμβαίνει στην αρχή και κατά τη διάρκεια της ιστορίας 

• Τι έγινε τελικά. Ποια είναι η λύση στο πρόβλημα (αν υπήρξε λύση)

Γράφουμε κυρίως πλάγιο λόγο, δηλαδή αφηγούμαστε την ιστορία και αν θέλουμε προσθέτουμε και λίγο διάλογο. Αφού είναι τρομακτική ιστορία δεν σημαίνει ότι θα έχει αναγκαστικά καλό τέλος.

Ως παράδειγμα, της έδειξα πώς μπορούμε να κάνουμε εξιστόρηση για το βιβλίο που διαβάσαμε με βάση τα παραπάνω. Της έδειξα με modeling τις πλήρεις προτάσεις αλλά σε έναν αρχάριο χρήστη μπορούμε να δείξουμε κάποιες βασικές λέξεις.

<spoilers>

Το κορίτσι ακούει λύκους μέσα στον τοίχο 

Το λέει στην οικογένεια της αλλά αυτοί δεν την πιστεύουν 

Τότε οι λύκοι βγαίνουν έξω και κάνουν το σπίτι δικό τους

Η οικογένεια φεύγει και πάει στον κήπο 

Φοβούνται τους λύκους και θέλουν να φύγουν μακριά 

Το κορίτσι θέλει το σπίτι του 

Σώζει το λούτρινο γουρουνάκι της

Τους λέει "θέλω να γυρίσω στο σπίτι" 

Όλοι μαζί μπαίνουν στο σπίτι και διώχνουν τους λύκους 

Δεν έχουμε ολοκληρώσει ακόμα την εικονογράφηση της τρομακτικής ιστορίας αλλά παρακάτω είναι η αρχή της ιστορίας για να πάρετε μια ιδέα. Την εικονογράφηση την έχει κάνει η Μελίνα βασισμένη στην ιστορία και με κάποιες επιπλέον οδηγίες της Ιόλης. 

Εξαρχής λοιπόν η Ιόλη μέσα από το γράψιμο της (Η άφιξη του κακού στο δάσος ήταν αργά. Είναι σκοτεινά.) αποκάλυψε πως η ιστορία διαδραματίζεται σε ένα δάσος. Δεν είχε όμως πει και πολλά για το ποιος θα είναι ο κακός, οπότε σε κάποιο επόμενο μάθημα, τη ρώτησα τι θα είναι ο κακός, δίνοντας της τέσσερις επιλογές σε ασπροπίνακα : άνθρωπος, ζώο, τέρας με σώμα (πχ λυκάνθρωπος) ή τέρας χωρίς σώμα (πχ πνεύμα, σκοτάδι κλπ). Δεν κοίταγε καμία από αυτές και φαινόταν ότι δεν την κάλυπταν. Τότε μου είπε από το σύστημα επικοινωνίας της, από την κατηγορία φυτά επέλεξε "κωνοφόρο". Τη ρώτησα αν σκεφτόταν κάτι σαν τον κακό από το τρίτο βιβλίο "Τα τελευταία παιδιά στη γη", όπου ένα κακό πνεύμα, ο Ρέτζοχ, κυριεύει ένα δέντρο και μου είπε "ναι". 

Η εικονογράφηση της Μελίνας δεν άρεσε ιδιαίτερα στην Ιόλη αλλά της είπα ότι είναι πολύ πετυχημένη γιατί όχι μόνο ζωντανεύει την ιστορία, αλλά και συμπληρώνει κάποια πράγματα που δεν έχει γράψει, όπως για παράδειγμα, αυτό που φαίνεται στην εικόνα, ότι ο κακός κυρίευσε το δέντρο και το έκανε και αυτό κακό. 

Αν θέλετε να πάρετε περισσότερες ιδέες για το πώς να υποστηρίξετε ένα χρήστη εναλλακτικής επικοινωνίας κατά τη διάρκεια της εξιστόρησης, η προηγούμενη λογοθεραπεύτρια και φίλη της Ιόλης, η Κωνσταντίνα χρησιμοποιεί συχνά την εξιστόρηση μέσα από το παιχνίδι. Δείτε εδώ ένα παράδειγμα από τη σελίδα της στο Facebook. 

https://www.facebook.com/share/p/19MpmSbYkn/

Αν θέλετε να μάθετε περισσότερα για το πώς να κάνετε ερωτήσεις χωρίς να αυξάνεται η απραξία του χρήστη εναλλακτικής επικοινωνίας, μπορείτε να παρακολουθήσετε αυτό το webinar από το Rett University.

Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο που γράφει η Ιόλη, μπορείτε να διαβάσετε το post Ας γράψουμε.